A

• abari – hayret belirtisi
• abıhat, apıhat – avukat
• Abla – apla
• ağna – anla
• ahasya – akasya
• alamaç – Alev
• alettirik – elektrik
• alışgın – alışkın
• anadırım – anlatırım
• angara – Ankara
• anna – anla
• Annaç – karşı, yamaç
• annadım – anladım
• arabısın – Arabusun, Gülşehir
• arha – arka, taraf
• armıt – armut
• Asbap – elbise, esvap
• asgellik – askerlik
• asikli – kadın
• aşıh – aşık
• ausdos – ağustos
• avanuz – Avanos
• avhalamak – ölçüsüz avuçlamak
• ayaggabı – ayakkabı
• Ayah – ayak
• azaysız – arsız, hırçın
• azına – ağzına

B

• baale, bahale – bak hele
• baanme – beğenme
• Baefendi – beyefendi
• bannah – parmak
• bannahcah – parmaklık
• bazallıh – pazarlık
• bıçah – bıçak
• bilanden – bileğinden
• bıldır – geçen sene
• Bilezik – bilenzik
• bırahma – bırakma
• bırçah – burçak
• biyaz – beyaz
• biyit – beyit
• boön – bugün
• bosdan – bostan, karpuz
• böle – teyze çocuğu
• bööle – böyle
• burda – burada

C

• cenderme, candarma – jandarma
• cıbıh – çubuk
• cierim – ciğerim
• cılbah – çıplak
• cınnah – tırnak
• cuvap – cevap

Ç

• çarkıt – eski, eskimiş
• çarşambuun – Çarşamba günü
• çavış – çavuş
• çığır – çağır
• çişme – çeşme
• çohça – çokça
• çolpa – beceriksiz
• çörüşük – buruşuk, zayıf

D

• daal – değil
• daarmen – değirmen
• daassin – değilsin
• dadınnan – tadıyla
• dagga – dakika
• dahım – takım
• daklaşmak – el şakası yapmak
• darılma – küsme
• dat – tat
• davıl – davul
• davşan – tavşan
• dayima – daima, devamlı
• delannı – delikanlı
• delbeder – şaşkın, perişan
• deliine – deliğine
• dellal – tellal
• dene – tane
• depe – tepe
• Depme – tepme
• desdere – testere
• desdi – testi
• deşir – topla
• dimiş – demiş
• dınarmak – sırıtarak dikilmek
• dınnah, dırnah – tırnak
• dinne – dinle
• diydirmek – fışkırtmak
• dohu – doku
• dokme – dökme
• doluksama – ağlamaklı olmak
• dome – döğme
• dooru – doğru
• doöş – dövüş
• dölekçe – doğruca
• dölendirmek – düzeltmek
• durna – turna
• dut – tut
• duun – düğün
• dü, düğür – ince bulgur
• düğür, dünür – dünür
• dünaan – dün

E

• ediraf – taraf
• ehdiyaç – ihtiyaç
• eldivan – eldiven
• enik – köpek yavrusu
• epişik – eli iş tutmaz, beceriksiz
• ertesuun – ertesi gün
• esgi – eski
• esiini – eksiğini
• esirekli – hasta, zayıf
• Eşgi – ekşi
• evdaler – evdekiler
• eyce – iyice

F

• fahılı – fakılı
• fahır – fakir
• filcan – fincan
• filke – musluk
• fıs – boş
• fiyet – fiyat
• fonfos – bomboş
• foturaf – fotoğraf

G

• gadı – kadı
• gadiro – kadro
• gahış, gahıç – kakıç
• gamçı – kamçı
• gan – kan
• garaltı – gölge
• garannıh – karanlık
• garannıyınca – hava kararınca
• garış – karış
• gayfe – kahve
• gayfelti – kahvaltı
• gaymaham – kaymakam
• gaynana – kaynana
• gaynata – kayın baba
• gerikmek – şişmek
• geşler – gençler
• gice – gece
• gidiyoh – gidiyoruz
• gına – kına
• gınamah – kınamak
• gıremise – kıremise altını
• gısga – kısa
• gısım – kısım
• gışın – kışın
• gıymat – kıymet
• gız – kız
• goçyeğit – koçyiğit
• gol – kol
• goley – kolay
• gonşu – komşu
• gor – gör
• gorhma – korkma
• gorme – görmek
• gorsen – görsen
• goyun – koyun
• gozel – güzel
• gölermek – yerleşmek
• gömüksü – bataklık kokusu
• guduret – kudret
• gumandan – kumandan
• gumpür – patates
• gunnük – günlük
• gunüz – gündüz
• gurdama – karıştırma
• guru – kuru
• guvaa – güvey
• guvat – kuvvet
• guvencir, güvelcin – güvercin
• guzu – kuzu
• guzulama – kuzulama

H

• habe, hebiye – heybe
• hafte – hafta
• hamır – hamur
• hangı – hangi
• hangırdamak – kahkaha atmak
• Hani – hanı
• Harar – büyük çuval
• hasda – hasta
• hatıca, hacca – Hatice
• hatir – hatır
• havız – havuz
• hekalar, hekaye – hikaye
• Helki – bakraç
• herif – erkek
• hevadis – havadis
• hokumet – hükümet
• homaka – değnek / kemik
• ıhdıyar – ihtiyar

I / İ

• iküne – iki güne
• ilaan, ileğen – leğen
• ilaarşı – ele karşı
• ilazım – lazım
• ilas, iləş – ilaç
• ıldız – yıldız
• ileçber, ireçber – çiftçi
• ilimon – limon
• imine – Emine
• inne – iğne
• ıradyo – radyo
• irahet, irahat – rahat
• ıramazan – ramazan
• ıras – rast gelme
• ıray – rey, oy
• ırgat – işçi
• irica – rica
• irken – erken
• ısdambıl – İstanbul
• isgarpin – iskarpin
• işdaa – işte
• işdik – içtik
• işgi – içki
• ızıcıh – azıcık

K

• kalgın, galgın – evde kalmış
• kekeç – kekeme
• kekil – kakül
• keleme – kelime
• keşifci – keşif heyeti
• keşik – sıra
• kil – kir
• kirmen – kirman
• kofalak – övüngen
• kohulatma – koklatma
• kolge – gölge
• kome – küme
• koolü – köylü
• koun – köyün
• kötülengin – zayıf, cılız
• kunde – her gün

M

• maasıl – mahsul
• mahana, mahane – bahane
• maiş, mayış – maaş
• mamıt – Mahmut
• manangoz – marangoz
• mangır – para
• mantu – manto
• marisem – meğer
• mayene – muayene
• mefaat – vefat
• melmekat – memleket
• memmet – Mehmet
• memnün – memnun
• mercen – mercan
• merdivan – merdiven
• mesel – masal
• metiro – metre
• mezer – mezar
• mıhtar, kaaye – muhtar
• minasip – münasip
• mırçımak – sulanmak
• misavir – misafir
• misir – mısır
• miyirsek – çocuğu fazla sevmek
• motur – motor
• möhdaç – muhtaç
• muhanet, muhannet – zalim, kötü

N

• naadar – ne kadar
• naazer – ne gezer
• nahıt – ne vakit
• nalet – lanet
• nalik, nalin – nalın
• namimize – namımıza
• napacan – ne yapacaksın
• navar – ne var
• navrak – yüz, surat
• nemşeer, memşeer – Nevşehir
• neşaal – ne şekil
• nezet – lezzet
• niide – Niğde
• niniycan – ne yapacaksın
• nörüyon – ne yapıyorsun

O

• okelen – öfkelen
• olçum – işgüzar
• ondüç, öndüç – ödünç
• ooke – öfke
• opratur – operatör
• orah – orak
• öfele – ufala
• öretman – öğretmen
• ötace – ötegeçe
• ötaler – ötekiler

P

• pahır – bakır
• pahla – bakla
• pahlavı – baklava
• palta – balta
• pamıh – pamuk
• panga – banka
• pateyis, patitis – patates
• pirişan – perişan
• pürçüklü – havuç

S

• sabın – sabun
• sahlan – saklan
• Sali – Salı
• savır – savur
• serhoş, zerhoş – sarhoş
• sesen – seksen
• sırkalamak – sıkıştırmak
• soğna, soğnacıma – sonra
• sohu – soku
• sufra – sofra
• suvan – soğan

Ş

• şikaat – şikâyet
• şimci, şimcik – şimdi
• şindi – şimdi
• şoorda – şurada
• şusa – şose
• şüfer, şifer – şoför

T

• tahda – tahta
• tahsim – taksim
• talla – tarla
• Tarana – tarhana
• tavıh – tavuk
• tekral – tekrar
• telaşe – telaş
• telefın – telefon
• temam – tamam
• temus, temuz – temmuz
• tenike – teneke
• teyyare – uçak
• til – tel
• tohdur, dohtur – doktor
• tohmah – tokmak
• toprah, torpah – toprak

U

• uğra – un
• uğütme – öğütme
• uruba – elbise, takım
• urup, uruplu – tahıl ölçme aracı
• uvahıt – o vakit
• uyuntu – sinekli, ezgin
• ülüzgar – rüzgar
• ümüm – umum
• üşüdük – sürekli nezle olan
• üzlük – küçük çömlek

V

• vallaha – vallahi
• verecam – vereceğim
• vir – ver
• vugaat – vukuat

Y

• yadırhı – yabancı
• yağnı – göğüs
• yamır – yağmur
• yangılı – yangın olan
• yarpah, yarpak – yaprak
• yazzıh – yazık
• yedaane – yedeğine
• yelane – yeleğine
• yenidden – yeniden
• yil, yir – yer
• Yimaa – yemeğe
• yımırta – yumurta
• yomiyeci – yevmiyeci
• yummuh – yumruk
• yumuş – emir, buyruk
• yusek – yüksek
• yüsüh, yüsük – yüksük

Z

• zaamet – zahmet
• zabaadar – sabaha kadar
• zahra – buğday
• zeman – zaman
• zenaat – sanat
• zerdeli, zelderi – zerdali
• zinep – Zeynep

TDK Yerel Ağızlar Sözlüğü: M Harfi

müstahkem – sağlam, dayanıklı
“Ev müstahkem yapıldı.”

mangal – ateşte yemek pişirme aracı
“Akşam mangal yaptık bahçede.”

mangır – eski paranın adı, para
“Bakkalda mangır yoktu, nakit verdik.”

manav – sebze ve meyve satan kişi
“Köyde manavdan domates aldık.”

mandıra – süt ürünleri yapılan yer
“Mandırada peynir yaptılar.”

mantar – yenilebilir bitki
“Ormanda mantar topladık.”

marul – sebze
“Salata için marul aldık.”

mas – masa
“Evde büyük bir mas vardı.”

maşrapa – su kabı
“Kuyu başında maşrapa ile su aldık.”

matah – önemli, değerli
“O, köyde matah bir adamdır.”

mavi – renk
“Gök mavi ve açıktı.”

mayalı – hamur kabarmış
“Ekmek mayalı ve güzel olmuş.”

mecbur – zorunlu
“Mecbur tarlaya gitmek zorunda kaldık.”

meftun – çok seven
“O köye meftun kaldım.”

meşe – ağaç türü
“Bahçede meşe dikili.”

meraklı – her şeyi öğrenmek isteyen
“Çocuk meraklı bir şekilde etrafa bakıyor.”

merdiven – yukarı çıkmak için araç
“Ev merdiveni ahşaptan.”

mesken – ev, konut
“Köyde eski meskenler var.”

meslek – iş, uğraş
“Babamın mesleği çiftçilik.”

mısır – tarım ürünü
“Tarlada mısır ekiliydi.”

misket – küçük top
“Çocuklar misket oynadı bahçede.”

mizrak – uzun silah, mızrak
“Köyde mizrak kullanılırdı.”

mola – dinlenme zamanı
“Tarlada öğle molası verdik.”

mor – renk
“Üzüm mor olmuştu.”

muğla – kırlık yer, arazi
“Muğla köyün yakınındaydı.”

mula – hayvan, eşek veya katır
“Mula yük taşıdı pazara.”

mum – aydınlatma aracı
“Gece mum yaktık.”

munis – sakin, uysal
“İnek munis bir şekilde otluyordu.”

murad – istek, arzu
“Babamın muradı gerçekleşti.”

muşmula – meyve türü
“Muşmula topladık bahçeden.”

murt – kötü huylu kişi
“O adam murt, dikkat etmek gerek.”

muska – koruyucu, nazarlık
“Çocuk için muska yazıldı.”

mut – keyifli, hoş
“Hava çok mut ve güzeldi.”

mutaassıp – inançlı, tutucu
“Mutaassıp köy insanları var.”

muvakkat – geçici
“Muvakkat olarak misafir kaldık.”

muştu – haber, iyi haber
“Köyden muştu geldi.”

mısırözü – mısırın yağı
“Mısırözü ile yemek yaptık.”

muhabbet – hoş sohbet
“Komşularla muhabbet ettik.”

mühür – damga
“Evraklara mühür basıldı.”

müteşekkil – düzenli, toplu
“Müteşekkil bahçe vardı.”

mızıkçı – şikâyet eden kişi
“Çocuk mızıkçı, her şeye ağlıyor.”

mızrakçı – mızrak kullanan kişi
“Mızrakçı tarlaya gitti.”

mıhlamak – çivi çakmak
“Kapıyı mıhladık.”

mıknatıs – demir çeken araç
“Mıknatıs demiri çekiyor.”

mısır ekmeği – mısır unundan ekmek
“Köyde mısır ekmeği yapıldı.”

mısır unu – mısır öğütülmüş hali
“Mısır unundan helva yaptık.”

mızır – küçük mızrak
“Çocuk mızır ile oyun oynadı.”

mırıldanmak – sessiz şarkı söylemek
“Kadın mırıldandı.”

mırıldanış – sessiz söyleyiş
“Mırıldanış duvar arkasından geldi.”

mırık – küçük kedi
“Mırık köşede uyuyor.”

mırıltı – hafif ses
“Dere kenarında mırıltı vardı.”

mırmır – sürekli şikâyet
“Yaşlı adam mırmır ediyordu.”

mıymıntı – zayıf ve cılız kişi
“O çocuk biraz mıymıntı ama çevik.”

mızrak – uzun silah
“Tarlada mızrak kullandık.”

mırnav – kedi sesi
“Kedi mırnav dedi.”

mülayim – sakin, yumuşak huylu
“Mülayim inek otluyordu.”

mükellef – zengin, bol
“Mükellef sofra hazırlanmıştı.”

mütemadiyen – sürekli
“Köyde mütemadiyen çalışmak gerekir.”

müteferrik – dağınık
“Bahçe müteferrik şekildeydi.”

müdhiş – çok kötü, korkunç
“Fırtına müdhişti.”

müneccim – geleceği söyleyen kişi
“Müneccim köye gelmiş.”

muntazam – düzenli
“Muntazam sıralanmış tarlalar vardı.”

münzevi – kendi başına yaşayan
“Münzevi yaşlı adam köydeydi.”

mükafat – ödül
“Çocuğa mükafat verdiler.”

müstahkem – sağlam, dayanıklı
“Ev müstahkem yapıldı.”

müteakip – sonraki
“Müteakip gün tarlaya çıktık.”

mütemadi – sürekli
“Rüzgar mütemadi esiyordu.”

muvaffakiyet – başarı
“Tarlada muvaffakiyet sağlandı.”

muvazen – denge
“Hayvanların muvazeni bozulmuştu.”

müstesna – istisna
“Bu köy müstesna güzellikte.”

muhit – çevre
“Köyün muhitini sevdik.”

mukavemet – direnç, dayanıklılık
“Taş duvarın mukavemeti iyiydi.”

murakabe – gözetim
“Hayvanlar murakabe altında tutuldu.”

murat – dilek, arzu
“Onun muradı kabul oldu.”

murassa – süslü, gösterişli
“Murassa masa sofrada duruyordu.”

mütemadiyet – süreklilik
“Yağmurun mütemadiyeti rahatsız ediciydi.”

mutasavver – tasarlanan
“Mutasavver plan tutmadı.”

muntazaman – düzenli
“Ev muntazaman temizlenmişti.”

muazzam – çok büyük
“Muazzam bir harman yapıldı.”

mürettep – düzenli
“Mürettep bahçe çok güzeldi.”

mukabele – karşılık
“Misafir mukabele yaptı.”

mükerrer – tekrar
“Mükerrer yazı düzeltilmeliydi.”

müstesnaiyet – istisna hali
“Müstesnaiyet tanındı komşuya.”

mukim – yerleşik
“Köyde mukim insanlar çoğunlukta.”

mukayyed – bağlı, sınırlı
“Hayvanlar ahırda mukayyed tutuldu.”

mukavva – karton, sert kağıt
“Mukavvadan kutu yaptık.”

muhabere – iletişim
“Mühendis muhabere yaptı köy ile.”

muhayyer – şaşkın, kafası karışık
“Köylü muhayyer kaldı olay karşısında.”

muğlak – belirsiz
“Mıhlanacak yer muğlak kaldı.”

müstakil – bağımsız, ayrı
“Müstakil ev bahçeliydi.”

müstahak – hak edilen
“Kazanana müstahak ödül verildi.”

mükemmel – kusursuz
“Bahçe mükemmel biçimlenmişti.”

muhacir – göçmen
“Muhacir aile köye yerleşti.”

mukaddes – kutsal
“Köyde mukaddes bir alan vardı.”

müjde – sevinçli haber
“Müjde geldi, hasat iyiymiş.”

mümin – inanan
“Mümin insanlar köyde çoktu.”

muhteşem – olağanüstü
“Muhteşem manzara vardı.”

mutaassıp – inançlı, tutucu
“Mutaassıp köy halkı geleneklerine bağlıydı.”

muvakkaten – geçici olarak
“Muvakkaten evde kaldılar.”

müspet – olumlu
“Haber müspet geldi.”