TDK Yerel Ağızlar Sözlüğü: A Harfi

TDK Yerel Ağızlar Sözlüğü: A Harfi

1. Aba – abla; “Aba evin işlerini sabah üstlendi.” — (Karadeniz)
2. Anıh – nane; “Dedem sabah anıh topladı bahçeden.” — (Malatya)
3. Allak – fitne, fesat; “Komşular arasında allak çıkarılmasın diye dikkat ettiler.” — (Malatya)
4. Ariş – üzüm asması; “Ariş dalları üzümle dolmuştu yaz sonunda.” — (Malatya)
5. Aclanmak / acolmak – acıkmak; “Köylüler akşam olunca aclandı, acoldu sofrada.” — (Karadeniz)
6. Ağanus etmek – inlemek; “Yaşlı hayvan ağarıp ağanus etti sabaha kadar.” — (Rize)
7. Aha / Ahan – işte bak, gösterme; “Ahan görüyorsun tarlayı, bir şey eksik.” — (Erzurum)
8. Ahbin – hayvan altına serili yaprak/gübre; “Ahbin tarlaya serildi verimi artsın diye.” — (Rize)
9. Alaf – yeşil bitki, hayvan yemi; “İnekler alaf yenince gücü arttı.” — (Rize)
10. Abrıl – Nisan ayı; “Abrıl geldi, kardan sonra toprağı açtı.” — (Rize)
11. Ağma – göl veya su birikintisi; “Tarlanın kenarında küçük bir ağma oluşmuştu.” — (Rize)
12. Ağuş – kucak; “Dede torununu ağuşuna aldı.” — (Doğu Karadeniz)
13. Akça – açık renk, beyaz; “Akça unla ekmek pişirdiler sabah.” — (Karadeniz)
14. Akılcı – mantıklı, davranış için; “Akılcı plan tarladaki işleri kolaylaştırdı.” — (Erzurum)
15. Akıtmak – su/sıvıyı dökmek; “Kuyudan su akıttılar tarlaya.” — (Rize)
16. Alamak – almak; “Köylüler sabah süt aladı ahırdan.” — (Trabzon)
17. Alap / Alapçı – sorumlu kişi; “Alapçı sabah köy yolunu kontrol etti.” — (Rize)
18. Alas – üzüm veya meyve türü; “Alas tarlada olgunlaşmıştı.” — (Malatya)
19. Alazlamak – ateş yakmak; “Kadın sabah alazladı ocağı yemek için.” — (Doğu Karadeniz)
20. Alınak – alınlık, giysi parçası; “Yaşlı kadın alınak taktı sabah tarlaya giderken.” — (Erzurum)
21. Aşmak – yükselmek, taşmak; “Dere taşınca tarlalar aştı.” — (Rize)
22. Asmak – asmak; “Elmalar ağaca asıldı.” — (Karadeniz)
23. Avlak – av yeri; “Avlak sabah keşfe çıkıldı.” — (Doğu Karadeniz)
24. Avutmak – teselli etmek; “Dede torunu avuttu üzüldüğünde.” — (Rize)
25. Ayırmak – bölmek, ayırmak; “Tarladaki tohumları ayırdılar sabah.” — (Trabzon)
26. Ayva – meyve; “Ayvalar olgunlaştı bahçede.” — (Rize)
27. Ayşap – eski köyde köy içi yardımlaşma; “Ayşap köyde düzenlendi.” — (Erzurum)
28. Aygır – erkek at; “Aygır sabah ahıra götürüldü.” — (Rize)
29. Ayık – bilinçli, uyanık; “Çocuk ayık şekilde tarlada durdu.” — (Karadeniz)
30. Ayıklamak – ayırmak, temizlemek; “Fasulyeleri ayıkladılar sabah.” — (Trabzon)
31. Azmak – suyun taşması veya öfkelenmek; “Dere azdı tarlayı sularla kapladı.” — (Rize)
32. Azgın – kontrolsüz, öfkeli; “Azgın at tarlada koşturdu.” — (Doğu Karadeniz)
33. Arı – bal yapan böcek; “Arılar kovanın etrafında uçtu.” — (Rize)
34. Arılık – arıların evi; “Arılık bahçenin köşesinde duruyordu.” — (Karadeniz)
35. Arpacık – küçük arpa; “Arpacık ekildi tarlaya.” — (Trabzon)
36. Arınmak – temizlenmek; “Kadın sabah nehirde arındı.” — (Rize)
37. Armağan – hediye; “Dede torununa armağan verdi.” — (Erzurum)
38. Arslan – aslan, köyde mecaz; “Arslan gibi çocuk tarlada çalıştı.” — (Karadeniz)
39. Asırlık – çok eski; “Asırlık ağaç bahçede duruyordu.” — (Rize)
40. Atak – cesur, köyde kişi için; “Atak çocuk tarlada koşturdu.” — (Doğu Karadeniz)
41. Atmak – fırlatmak; “Taş tarlaya atıldı.” — (Rize)
42. Avuç – elin içi; “Avuç dolusu buğday topladılar.” — (Trabzon)
43. Ay – gök cismi; “Ay gece köyü aydınlattı.” — (Rize)
44. Aya – bacak; “Aya acıyordu sabah yürürken.” — (Karadeniz)
45. Ayak – alt uzuv; “Ayak izi tarlada kaldı.” — (Rize)
46. Ayıkmak – ayıklamak; “Mercimekleri ayıkladılar sabah.” — (Trabzon)
47. Ayla – ışık halkası; “Ayla gece gökyüzünde göründü.” — (Erzurum)
48. Aylak – tembel, köyde kişi için; “Aylak çocuk sabahtan ocağın yanında oturdu.” — (Rize)
49. Aynak – mercek, eski köyde gözlük yerine; “Aynakla harita okundu.” — (Karadeniz)
50. Azık – yol veya tarlada yiyecek; “Azık torbaya kondu yolculuk için.” — (Rize)
51. Azı – köyde diş veya küçük parça; “Azı dişinde ağrı vardı.” — (Trabzon)
52. Azgınlık – kontrolsüzlük hâli; “Atın azgınlığı tarlayı zorlaştırdı.” — (Rize)
53. Aza – köyde küçük topluluk; “Aza çocuklar tarlada oynadı.” — (Erzurum)
54. Açar – açan, bitki veya çiçek; “Açar çiçekler bahçeyi süsledi.” — (Karadeniz)
55. Açık – net, köyde iş veya durum için; “Açık tarlayı sabah görebildik.” — (Rize)

1. abana – hemen
   “Abana gel, iş uzamasın.”
2. abara – hızlıca
   “Çocuk abara koştu eve.”
3. abız – küçük su birikintisi
   “Yağmurdan sonra yolun kenarı abız olmuş.”
4. abladın – yetiştin
   “Tam zamanında abladın beni.”
5. abra – küçük parça
   “Ekmeğin abrasını kuşlara attı.”
6. acımak – kıyamamak
   “Oyuncağa acıdı, vermedi kimseye.”
7. açkı – anahtar
   “Kapının açkısı yine kayboldu.”
8. açlı – aç
   “Çocuk sabahdan beri açlı geziyor.”
9. açımak – açmak
   “Pencereyi biraz açı da hava girsin.”
10. açkurt – obur
    “Oğlan açkurt gibi her şeyi yiyor.”
11. adak – ayak
    “Adakların çamur olmuş.”
12. adat – alışkanlık
    “Sabah erken kalkmak onun adatı.”
13. adınmak – hazırlık yapmak
    “Yola çıkmadan adındık hep beraber.”
14. adınç – süs eşyası
    “Gelin adınçlarını sandığa koydu.”
15. afak – baygın
    “Sıcaktan afak düştü.”
16. afara – şişkinlik
    “Ekmek afara olmuş bugün.”
17. afer – övünme
    “Çocuk afer için bu kadar uğraşmaz.”
18. affalık – dinlenme
    “Bir affalık ver de soluklanayım.”
19. agam – ağabey
    “Agam sabah tarlaya gitti.”
20. agıl – hayvan ağılı
    “Koyunlar agılda yatıyor.”
21. agir – ağır
    “Bugün işler agir gidiyor.”
22. agmak – eğilmek
    “Bir ag da şu taşı al yerden.”
23. ağıl – hafif akıl karışması
    “Oğlan biraz ağıl olmuş bu sabah.”
24. ağnam – küçükbaş hayvan
    “Ağnamın sayımı yapıldı.”
25. ağrıcak – biraz ağrıyan
    “Ayağım ağrıcak ama yürürüm.”
26. ahımek – şikâyet etmek
    “Hep ahıme edip duruyor.”
27. ahıra – doğruca
    “Ahıra git, beni bekle orada.”
28. ahretlik – yakın arkadaş
    “O kadın benim ahretliğimdir.”
29. ahtapot – hırpani kişi
    “Ahtapot gibi sarıldı çocuğa.”
30. ağlaç – alet
    “Bu ağlaçla toprağı eşeriz.”
31. ağlaşmak – birlikte ağlamak
    “Haber gelince ağlaştılar.”
32. ağlamaklık – ağlayacak gibi
    “Kız ağlamaklık oldu.”
33. ağnaşmak – oyalanmak
    “Yolda ağnaşma, gecikiyoruz.”
34. ağrımak – acımak
    “Belim sabahdan beri ağrıyor.”
35. ahra – karanlık yer
    “Ahra köşede fare saklanır.”
36. ahşama – akşama doğru
    “Ahşama gel, çay içeriz.”
37. akça – küçük para
    “Cebinde üç beş akça kalmış.”
38. akgün – parlak gün
    “Bugün akgün gibi hava var.”
39. akıtmak – dökmek
    “Suyu akıtma, tasla iç.”
40. akim – eksik
    “Bu iş akim kaldı.”
41. akışmak – akmak
    “Dere akışıp gidiyor.”
42. aklanmak – temizlenmek
    “Gömleği güneşte aklandı.”
43. aksak – hafif topal
    “Kuzu biraz aksak yürüyor.”
44. aksı – eğri
    “Ağacın aksı dalı devrilmiş.”
45. aktırmak – döktürmek
    “Köylü pazarda aktırdı parayı.”
46. akvak – sulu
    “Bu yemek biraz akvak olmuş.”
47. alaf – ateş
    “Alafı harladı sobada.”
48. alaflanmak – alevlenmek
    “Odun birden alaflandı.”
49. alaka – ufak hediye
    “Köyden gelirken alakalar getirmiş.”
50. alamet – işaret
    “Bu taş köyün alameti.”
51. alanmak – yıkanmak
    “Dere kenarında alanıp geldiler.”
52. alaz – parlak alev
    “Odun alazlandı hemen.”
53. alçak – kısa
    “Ev alçak duvarlı.”
54. aldımcı – yardımcı
    “Bugün aldımcı lazım bize.”
55. aldırmak – dikkat etmek
    “O sözlere aldırma.”
56. aleben – zayıf
    “Kedi aleben kalmış.”
57. aleni – açık, net
    “Bu durum aleni belli.”
58. aletmek – anlatmak
    “Derdini aletmeye çalışıyor.”
59. alga – sis
    “Sabah dağları alga basmış.”
60. algın – üzgün
    “Kız biraz algın bugün.”
61. alıncak – kırılgan
    “Oğlan çok alıncak, dikkat et.”
62. alınlık – alın bandı
    “Gelin alınlığı taktı.”
63. algıç – dalgıç
    “Algıç sabah erkenden daldı.”
64. alplık – yiğitlik
    “Dedesi alplığıyla bilinir.”
65. altlık – minder
    “Altlığı yere serip oturdular.”
66. amal – amaç
    “Bu işin amalı belli.”
67. amansız – acımasız
    “Rüzgâr amansız esti.”
68. ameli – el işi
    “Kadın ameli yapmayı sever.”
69. amula – çok
    “Bu sene amula yağmur yağdı.”
70. anaca – anne gibi
    “Kadın anaca davranırdı.”
71. anamal – mal mülk
    “Anamalı fazlaydı eskiden.”
72. anan – senin annen
    “Anan seni sorup duruyor.”
73. anarık – küçük geride kalmış yer
    “Hayvan anarıkta yatmış.”
74. anasız – sahipsiz
    “Bu yavru anasız kalmış.”
75. andırmak – hatırlatmak
    “Bu koku bana köyü andırdı.”
76. andıç – hatıra
    “Dolapta eski andıçları durur.”
77. andız – ardıç ağacı
    “Dağın andızları meşhurdur.”
78. angış – kuru ot
    “Angışları ahıra taşıdık.”
79. anıtk – sert bakış
    “Bana bir anıtk attı.”
80. ankış – eğri
    “Bu yol biraz ankış gidiyor.”
81. anlak – akıl
    “Bu işte biraz anlak ister.”
82. anlaklı – akıllı
    “Çocuk anlaklı çıktı.”
83. anmaz – söylemez
    “O, bu konuyu anmaz artık.”
84. ansızın – birden
    “Ansızın yağmur bastırdı.”
85. antak – anlaşmış
    “Biz antak geldik bu işe.”
86. apaçık – çok açık
    “Her şey apaçık belli.”
87. apanmak – düşmek
    “Çocuk apanıp yere kapaklandı.”
88. apar – çabuk
    “Apar topla eşyaları.”
89. aparmak – alelacele almak
    “Torbadan elmaları aparmış.”
90. apas – güçlü
    “Dedesi apas bir adamdı.”
91. apayrı – tamamen başka
    “Bu konu apayrı bir mesele.”
92. apça – teyze
    “Apça beni çağırdı.”
93. aptalca – akılsızca
    “Bu yaptığın aptalca olmuş.”
94. apuk – saçma
    “Apuk sözlerle insan oyalanmaz.”
95. aralı – biraz aralıklı
    “Pencereler aralı duruyordu.”
96. aramsamak – özlemek
    “Köyü aramsadım bu yıl.”
97. aran – hâl, durum
    “Aran iyiyse gel.”
98. arıklamak – zayıflamak
    “Hayvan arıklamış bu sene.”
99. arıtmak – temizlemek
    “Suyu kaynatıp arıttık.”
100. arzuş – istek
     “Bu işte benim arzuşum yok.”