Köken Açıklaması: Türkiye Türkçesi: söz +lIk ekiyle türetilmiştir.
Türkçe sözlük nedir?
Türkçe sözlük; Türkçedeki sözcüklerin anlamlarını, kullanım örneklerini, kökenlerini, yazım ve sesletim bilgilerini içeren başvuru kaynağıdır.
Tarihsel Türkçe sözlükler nelerdir?
Türk dili çok eski bir geçmişe sahip olduğu için farklı dönemlerde farklı sözlükler ortaya çıkmıştır. Başlıca tarihsel sözlükler şöyle sıralanabilir:
1. Divânu Lugâti’t-Türk (11. yy) — Kaşgarlı Mahmud
- 1072–1077 yılları arasında yazılmıştır.
- İlk Türkçe sözlüktür.
- Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla hazırlanmıştır.
- Türk boylarının ağız özelliklerini, atasözlerini ve destansı sözleri içerir.
2. Codex Cumanicus (13. yy)
- Kuman (Kıpçak) Türkçesine ait bir sözlük ve gramer kitabıdır.
- Latin, Farsça ve Kuman Türkçesi üç dilli bir kaynaktır.
3. Abu Hayyan — Kitabü’l-İdrak li Lisani’l-Etrak (14. yy)
- Memlûk Kıpçak Türkçesi sözlüğüdür.
- Araplara Türkçe öğretmek için hazırlanmıştır.
4. Ed-Dürretü’l-Mudiyye (15. yy)
- Memlûk Kıpçak Türkçesi üzerine sözlük ve dil bilgisi kitabı.
5. Muhakemetü’l-Lügateyn (15. yy) — Ali Şir Nevai
- Sözlük niteliği tam değil ama Türkçe–Farsça karşılaştırmalı bir eserdir.
- Türkçenin Farsçadan üstün yönlerini örneklerle gösterir.
6. Lugat-ı Çağatay (16. yy)
- Çağatay Türkçesine ait önemli bir sözlüktür.
- Ali Şîr Nevâî’nin eserleriyle ilişkilidir.
7. Şeyh Süleyman Efendi — Lehçe-i Osmanî (19. yy)
- Osmanlı Türkçesinin ilk modern sözlüklerinden biridir.
8. Redhouse Sözlüğü (19. yy)
- Sir James Redhouse tarafından hazırlanmış, kapsamlı Osmanlıca–İngilizce sözlüktür.
9. Kamus-ı Türkî (1899) — Şemseddin Sami
- İlk kapsamlı modern Türkçe sözlüktür.
- Türkçenin sadeleşme hareketine öncülük etmiştir.
10. Türk Dil Kurumu’nun Sözlükleri (1932’den günümüze)
- TDK Türkçe Sözlük
- Tarama Sözlüğü (Eski metinlerdeki kelimeleri derleyen sözlük)
- Derleme Sözlüğü (Anadolu ağızlarından derlenmiş kelimeler)