Burdur Şivesi Sözlüğü (A–Z)

A

• Abam – Ablam
• Aboo – Aman ya! Yine mi?
• Açar / Ahaa / Engücü – Nasıl olsa
• Ahar – Ahır
• Akıbat – Avukat
• Akıtmak – İşemek
• Alma – Elma
• Angule – Salatalık (Bağsaray)
• Ataş – Ateş
• Ay abam – Ablacım

B

• Babış – Terlik
• Bacı / Baça – Bahçe
• Badılcan / Badılcan – Patlıcan
• Bak bi – Dikkat çekmek için kullanılan kalıp
• Baza / Bazer – Pazar
• Bazlama – Hamurlu ekmek
• Beertmiş – Ezik
• Bek – Pek
• Beket – Kapat
• Bene – Bana
• Bil(l)a / Bılla / Bulla – Abla
• Billur / Tas / Kupa / Gupa – Bardak
• Bizim oğlan – Erkek kardeş
• Bizim gız – Kız kardeş
• Bıcımıcık / Cımıcık – Azıcık
• Bilmeyom – Bilmiyorum
• Boduç – Su testisi
• Bostan – Salatalık
• Böngüldeme – Pınardan suyun çıkması

C / Ç

• Camız – Manda
• Candırma – Jandarma
• Cavır – Yabancı
• Cavış – Huni
• Cibi – Civciv
• Cığ – Kargı
• Cımık – Az
• Cırık – Ardıç kuşu
• Cuğara / Ciara – Sigara
• Çapıt – Bez parçası
• Çatlak – Kötü kadın
• Çavış – Huni
• Çeleba – Kayınbirader
• Çığ – Kargı
• Çimmek – Yıkanmak, suya girmek
• Çikin – Çirkin

D

• Daş yağı – Gaz yağı
• Dambeç / Dambeş – Toprak dam, çatı
• Dasta / Dastar – Baş örtüsü
• Davıl – Davul
• Deez / Deze – Teyze
• Den gali – Çabuk olun
• Dela – Kanka
• Dıngılı / Dıngırdayıp durma – Zayıf, fazla konuşma
• Dığan – Tava
• Dikenli Porsuk – Kirpi
• Dorum – Bir yaşına basmış deve yavrusu
• Döngel – Muşmula
• Döndürgeç – Sac üzerinde yufka çevirmeye yarayan alet
• Dulluk – Köy meydanı oturağı

E

• Ee gali – Olacak o kadar
• Ebeh / İniiii – Hoşnutsuzluk ünlemi
• Elduran – Bitki (Toroslarda)
• Eleyim / Eylenmek – Dinlenmek
• Eleyin / Eyy – Efendim
• Engi / Hunu – Şu
• Engirde – Orada
• Engini ve! – Onu ver
• Engini netcez? – Onu ne yapacağız?
• Esi – Yanıp sönmüş odun
• Eslenmek / Ünlemek – Seslenmek, çağırmak

F

• Fasille – Fasulye
• Fatmana guşağı – Gökkuşağı
• Fişne – Vişne

G

• Gabak – Kel / Kabak
• Gaga – Abi
• Galan – Artık
• Gamış – Kamış
• Gamyon – Kamyon
• Garlık – Sürahi
• Garlık – Keçi boynuzu
• Gaste – Gazete
• Gavın – Kavun
• Gezenlemek – Gezmek
• Gezem – Bir yaşından büyük dişi keçi
• Gidibala – Gidiyorlar
• Giga – Büyük erkek kardeş
• Gilik – Meyve çekirdeği
• Go – Katmak
• Godik / Goduk – Küçük eşek yavrusu
• Göreklemek – Kilitlemek
• Goşu – Komşu
• Gulu gulu – Hindi

H

• Hade / Hadi gali – Hadi
• Halaylık – Başörtüsü arkadan bağlanmış biçim
• Halveönü – Avlu
• Hankı – Hangi
• Harnut – Keçi boynuzu
• Haşgeş – Haşhaş
• Havıç / Keşir – Havuç
• Hindi / Culluk / Bibi – Hindi
• Horda / Engirde – Şurada

I / İ

• Iscak – Sıcak
• Iscıran / Isgıran – Hamur kazıyıcı alet
• Ingastan – Şakadan
• İlimon / Eşiliman – Limon
• İliştir – Süzgeç
• İni – Kayınbirader
• İniiii – Hoşnutsuzluk
• İni – Çocuk odası
• İpek / İspirte – Kibrit
• İnek biciği – Havuç
• İsdemeyon – İstemiyorum

K

• Kaktır – İttir
• Kaynata – Kayınpeder
• Kaşşık – Kaşık
• Kavurga – Patlamış mısır
• Keziban – Kezban
• Kırkmak – Kesmek
• Kötürge – Oturak
• Kupa / Tas / Billur – Bardak

M

• Maket – Divan, kanepe
• Madinoz – Maydanoz
• Malır – Marul
• Maiş – Maaş
• Merdiman – Merdiven
• Mesmursuz – Lüzumsuz
• Mıstık / Mıstıfali – Mustafa
• Mıtlak – Mutfak

N

• Naha – Nasıl
• Narasın? – Ne arar?
• Nediban / Nediyon – Ne yapıyorsun?
• Neettin? – Ne yaptın?
• Nire ettin? – Nereye gittin?

O

• Oreye vacenizmi? – Oraya gidecek misiniz?
• Oynaşmak – Oyun oynamak

P

• Pambık – Pamuk
• Pevlika – Fabrika
• Portukal – Portakal
• Peşgir – Havlu
• Patike – Patates

R

• Rmazan / Irmazan – Ramazan

S

• Sarı gafalı garı – Sarı saçlı kadın
• Sarımsak – Sarımsak
• Sene – Sana
• Seren – Raf
• Sındı – Makas
• Somye – Sedir
• Susa – Asfalt yol
• Şavk – Işık
• Şevteli – Şeftali
• Şeher – Şehir

T

• Tanı – Dikkat et
• Tala – Tarla
• Tas – Bardak
• Tavık – Tavuk
• Töngümek / Tüngümek – Zıplamak
• Tomofil – Otomobil

U

• Uğreşmek – Uğraşmak
• Ükesle / Ükele – Ukala
• Ürfet (Rıfat)
• Üymek – Uyumak
• Ünlemek – Çağırmak

V

• Va – Var
• Velesbit – Bisiklet

Y

• Yaşşale – Helal olsun
• Yığmurta / Yımırta – Yumurta
• Yüğmek / Yünmek – Yıkanmak
• Yuzdumara – Tuvalet

Z

• Zahiden – Sahiden
• Zoba – Soba

TDK Yerel Ağızlar Sözlüğü: N Harfi

numaralanmak – sıra ile işaretlenmek
“Tarladaki taşlar numaralanmıştı.”

nasır – el veya ayak derisinde kalınlaşma
“Çiftçinin parmağında nasır vardı.”

nasırlı – nasır olan
“Nasırlı eller emeğin göstergesidir.”

naz – cilve, isteklilik
“Naz yaparak süt verdi inek.”

nazlanmak – cilve yapmak, kapris yapmak
“İnek sabah süt vermek için nazlandı.”

nazlı – isteğini kolay vermeyen
“Nazlı oğlak sütten geç çıktı.”

nazarlık – kötü gözlerden korunma eşyası
“Evde nazarlık asılıydı.”

ninni – çocukları uyutan şarkı
“Anne ninni söyledi, çocuk uyudu.”

nebat – bitki, ot
“Köyün tarlasında nebat boldu.”

nem – rutubet
“Ahırda nem vardı, hayvanlar üşüyordu.”

nemli – rutubetli
“Toprak nemliydi, ekim için uygundu.”

nökür – nankör
“Nökür kişi yapılan iyiliği unutmaz mı?”

nasip – kısmet, kader
“Bu yılın bereketi nasip oldu.”

namus – onur, şeref
“Köylü için namus çok önemlidir.”

namuslu – onurlu, şerefli
“Adam namuslu bir şekilde iş yaptı.”

namzet – aday, seçilecek kişi
“Muhtar namzet gösterildi köyde.”

nazik – kibar, ince davranışlı
“Nazik köylü selam verdi misafire.”

nazikçe – kibar bir şekilde
“Çocuk nazikçe kapıyı açtı.”

nizam – düzen, tertip
“Ahırda nizam vardı.”

nizamlı – düzenli
“Tarlalar nizamlı ekilmişti.”

nitelik – özellik, vasıf
“Mısırın nitelikleri iyiydi.”

nitelikli – vasıflı, kaliteli
“Nitelikli tohum aldık.”

nüfus – insan sayısı
“Köyün nüfusu azalmış.”

nüfuz – söz geçirme, etki
“Muhtarın köyde nüfuzu vardı.”

nükte – ince espri, latife
“Dede nükte yaptı, herkes güldü.”

nurlu – ışıklı, parlak
“Sabah güneş nurlu doğmuştu.”

nur – ışık
“Ev odası nur doluydu sabah.”

nüzul – yağmurun yağması, inmesi
“Gece nüzul başladı tarlaya.”

namdar – ünlü, tanınmış
“Bu köy namdar çiftçileriyle bilinir.”

namert – korkak, yiğitsiz
“Namert kişiler köyde azdı.”

nazlıman – isteğini zorla vermeyen
“Nazlıman inek süt vermedi.”

nadas – tarlayı boş bırakıp dinlendirme
“Tarlayı nadasa bıraktık bu yıl.”

nallamak – at veya eşeğin ayağını nal ile donatmak
“Ahırdaki atı nalladık.”

nallık – nal koyma işi
“Nallık sabah erkenden yapıldı.”

nara – bağırma, seslenme
“Çocuk nara attı bahçede.”

naralama – bağırma eylemi
“Köylüler naralama yaptı tarlada.”

naneli – nane ile ilgili
“Tarlada naneli bitki yetişiyor.”

nenes – büyük anne
“Nenes pazara gitmişti sabah.”

nispet – oran, karşılaştırma
“Buğdayın nispeti iyiymiş.”

nispeten – oranla
“Bugün nispeten serin.”

nihai – son, kesin
“Kararın nihai olacağı bildirildi.”

nihayet – sonunda
“Nihayet tarlaya vardık.”

nirengi – yön belirleme noktası
“Köy yollarında nirengi işareti vardı.”

niyet – amaç, düşünce
“İyi niyetle geldik.”

narin – ince, narin
“Kız çok narindi, köyün güzelliği gibi.”

nazlılık – cilve yapma hali
“İnek süt vermekte nazlılık gösterdi.”

nişasta – patatesten elde edilen madde
“Patatesin nişastasını aldık.”

nirengi noktası – yön belirleme işareti
“Nirengi noktası köyün tepesindeydi.”

nüzul etmek – yağmur yağmak
“Gece nüzul etti tarlaya.”

nurlandırmak – ışık vermek
“Güneş köyü nurlandırdı.”

nurlanmak – ışık almak
“Ev nurlanmıştı sabah.”

namkâr – yiğit, cesur
“Namkâr köylüler tarlaya gitti.”

namusperver – onurlu ve namuslu
“Köylüler namusperver kişilerdi.”

nakış – el işi süs
“Kadın gömleğe nakış işledi.”

nakkaş – süsleyen kişi
“Ev duvarını nakkaş boyadı.”

nakletmek – aktarmak
“Haberleri köye naklettik.”

nükteci – espri yapan
“Nükteci dedem çok güldürdü.”

nükteli – esprili
“Dedem nükteliydi.”

nicel – sayısal, miktar
“Ürünlerin niceliği iyiydi.”

nicelik – miktar
“Nicelik olarak bu yıl bol ürün var.”

nimet – bolluk, bereket
“Bahçede nimet çoktu.”

nimetli – bereketli
“Nimetli yıl olmuştu bu sene.”

nitelikçe – özellik bakımından
“Tohum nitelikçe iyiydi.”

nisyan – unutkanlık
“Yaşlı adam nisyan etmişti.”

nöbetleşmek – sırayla beklemek
“Köylüler nöbetleşti tarlada.”

nöbetçilik – bekleme işi
“Nöbetçilik köyde zorunluydu.”

noktacı – işaretleyen kişi
“Tarlada noktacı çalışıyordu.”

noksan – eksik, tamamlanmamış
“Tarladaki ürünlerde biraz noksan vardı.”

numaralama – numara verme
“Taşları numaraladık tarlada.”

nurdan – ışık saçan
“Nurdan sabah geldi evimize.”

nefer – asker, köylü genç
“Nefer köyün güvenliği için nöbete durdu.”

nefis – güzel, lezzetli
“Yemek çok nefisti.”

niyaz – dua
“Yağmur için niyaz edildi.”

nizamname – köy kuralları
“Köyün nizamnamesi vardı.”

niteliksiz – kalitesiz
“Niteliksiz tohum ekmek zararlı.”

narenciye – portakal, limon
“Narenciye bahçesi güzel kokuyordu.”

nazarboncuğu – kötü gözlerden koruyan boncuk
“Evde nazarboncuğu asılıydı.”

narh – fiyat
“Tarlada sebzelerin narhı belli.”

nişan almak – evlilik hazırlığı yapmak
“Kızını nişan aldılar köyde.”

narinlenmek – incelmek, narinleşmek
“Kız narinlenmişti bayram günü.”

nispet etmek – karşılaştırmak
“Ürünleri nispet ettik birbiriyle.”

narlık – narla ilgili yer
“Bahçede narlık vardı.”

nurlu göz – parlak bakış
“Yaşlı adam nurlu gözle baktı.”

naz eylemek – cilve yapmak
“Kız naz eyledi dedesine.”

nizamla – düzenle
“Ahırı nizamla sabahleyin.”

nakarat – tekrar edilen söz
“Halk türküsünde nakarat vardı.”

nirengi noktası – yön işareti
“Dağda nirengi noktası konmuştu.”

narinlik – incelik, zerafet
“Kızın narinliği dikkat çekiyordu.”

nitelik göstermek – vasfını ortaya koymak
“Buğday nitelik gösteriyordu.”

narin bir şekilde – ince ve kibar
“Çocuk narin bir şekilde konuştu.”

nizamı bozmak – düzeni bozmak
“Köylüler nizamı bozmadı tarlada.”

nüzul vakti – yağış zamanı
“Nüzul vakti geldi, toprağı suladı.”

namlı – ün sahibi
“Bu köy namlı çiftçiler yetiştirir.”

narinleşmek – incelmek, zarifleşmek
“Kız narinleşmişti bayram günü.”

noksansız – eksiksiz, tam
“Mahsul noksansızdı bu sene.”

naz eylemek – cilve yapmak
“İnek naz eyledi süt verirken.”

nisyan etmek – unutmak
“Yaşlı adam nisyan etmişti.”

nurlu sabah – parlak, aydınlık sabah
“Nurlu sabah geldi köye.”

nöbet tutmak – sırayla beklemek
“Gençler nöbet tuttu gece boyunca.”

niteliksel – kalite açısından
“Bu tohum niteliksel olarak iyi.”