İslamiyetin Kabulünden Sonraki Türk Edebiyatı
İslamiyetin Kabulünden Sonraki Türk Edebiyatı
İslamiyetin Kabulünden Sonraki Türk Edebiyatı
Talas savaşından sonra Türkler kabileler halinde Müslüman olmaya başlamıştır. Karahan Devletinin hükümdarı Saltuk Buğra Han zamanında İslamiyet resmi din olarak kabul edilmiştir. (942) Bu tarihten sonra İslam’a dair eserler verilmeye başlanmıştır.
Türkler, İslamiyeti IX. ve X. yüzyıllarda kabul etmeye başlamışlardır. XI. yüzyılın başlarında da İslamlığın etkisinde ilk edebi ürünler verilmiştir. İşte XI. yüzyıldan başlayıp XIX. yüzyılın ortalarına kadar süren bu dönem “İslamiyet Etkisindeki Türk Edebiyatı” başlığı altında incelenmekte.
Geçiş Dönemi Yapıtlarının Genel Özellikleri:
- Arapça ve Farsça etkili olmuştur.
- Arap nazım biçimleri kullanılmıştır.
- Aruz ölçüsü edebiyatımıza girmiştir.
- Hakaniye Lehçesi kullanılmıştır.
Bu geçiş dönemine ait en önemli eserler şunlardır:
a) Divan-ı Lügat’ it Türk (Türk Dilinin Sözlüğü) (1072-1074)
- Kaşgarlı Mahmut yazmıştır.
- Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla yazılmıştır.
- 1074 yılında bitirildiği düşünülüyor.
- Türkçenin ilk sözlüğüdür.
- Türklere ait gelenek göreneklerden tarihten folklordan bahsettiği için bir ansiklopedi özelliği taşımaktadır.
- Kitapta 7500 kelimenin Arapça karşılığı verilmiş olup ayrıca halk şiirleri, atasözleri, deyimler kullanılmıştır.
- Ebu’ l Kasım’ a sunulmuştur.
- Hakaniye Türkçesi ile yazılmıştır.
b) Kutatgu Bilig (Mutluluk Veren Bilgi) (1069- 1070)
- 1069-1070 tarihlerinde Yusuf Has Hacip tarafından yazılmıştır.
Türk edebiyatının ilk siyasetnamesidir. - Öğretici bir nitelik taşımaktadır.
- Tapgaç Buğra Han’a sunulmuştur.
- Devletin nasıl yönetilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
- Hakaniye (Doğu ) Türkçesi ile yazılmıştır.
- 6645 beyitten müteşekkildir.
- Eserde öğütler; devlet, akıl saadet, adalet sembolleriyle verilmiştir.
- Hakaniye Türkçesi ile yazılmıştır.
- Aruz ölçüsüyle yazılmış ilk mesnevidir.
c) Divan-ı Hikmet
- Hoca Ahmet Yesevi tarafından yazılmıştır.
- İlahi aşk kavramı ilk defa bu eserde kullanılmıştır.
- Yesevi tarikatının esasları ve dinin temel öğretileri anlatılmıştır.
- 12. yy da yazılmıştır.
- Hece ölçüsüyle halk dili kullanılmıştır.
d) Atabet’ül Hakayık (Hakikatlerin Eşiği)
- Yüknekli Edip Ahmet tarafından yazılmıştır.
- 12. yyda yazılmıştır.
- Eserde ahlakın önemi ve yolları üzerinde durulmuştur.
- Beyit ve dörtlükler bir arada kullanılmış. Dolayısıyla aruz ve hece vezni birlikte kullanılmıştır.
KİTAB-I DEDE KORKUT
- Destandan halk hikâyesine geçiş döneminin ürünüdür.
- Dede Korkut 12 hikâyeden oluşur.
- Olağanüstü olaylarla gerçeğe uygun olaylar eserde iç içedir.
- Türklerin eski yaşam tarzları ile ilgili ayrıntılar yanında İslam dini ile ilgili özelliklerde vardır.
- Eserde geçen “Dede Korkut” meçhul bir halk ozanıdır.
- Hikâyelerde oğuzların çevredeki boylar ile aralarındaki savaşlar ve kendi iç mücadeleleri yer alır.
- Hikâyelerin konuları; aşk, yiğitlik gösterisi, kahramanlık, boylar arasındaki savaştır.
- 15. yy’da kaleme alınmıştır.
- Eserin yazarı belli değildir.
- Nazım ile nesir iç içedir.
- Hakaniye lehçesi kullanılmıştır.
-
TDH-DİL BİLGİSİ KOLAY ERİŞİMİ