Küçük ünlü uyumu

Küçük ünlü uyumu
Küçük ünlü uyumu kuralı iki yönlüdür:

1. Bir kelimenin birinci hecesinde düz bir ünlü (a, e, ı, i) varsa, sonraki hecelerde de düz ünlüler bulunur:

anlaşmak, yanaşmak, kayıkçı, ısırmak, ılıklaşmak, seslenmek, yelek, bilek, çilek.

2. Bir kelimenin birinci hecesinde yuvarlak bir ünlü (o, ö, u, ü) varsa, yuvarlak ünlülü heceyi izleyen ilk hecede dar yuvarlak (u, ü) veya geniş düz (a, e) ünlüler bulunur:

boyunduruk, çocuk, odun, yorgunluk, yoklamak, vurmak, yumurta, uçtu, önde, özlemek, güreşmek, sürmek.

Bu tür kelimelere geniş düz (a, e) ünlü taşıyan bir ek geldiği zaman sonraki hecelerin ünlüleri geniş düz (a, e) olabildiği gibi düz dar (ı, i) da olabilir:

boylarını, uygunlaşır, günleri, öndeyiz, yoldayız. Bu durum küçük ünlü uyumuna aykırı değildir.

Dilimizde küçük ünlü uyumuna aykırı bazı kelimeler vardır:

avuç, avurt, çamur, kabuk, kavuk, kavun, kavurmak, kavuşmak, savurmak, yağmur.

Küçük ünlü uyumu alıntı kelimeler için söz konusu değildir:

alkol, daktilo, doktor, horoz, radyo, konsolos, profesör, aktör, bandrol, kabul, mühim, muzır, müzik, mümin, vakur.

Ancak bazı alıntı sözler küçük ünlü uyumuna uydurulmuştur:

müdür (< müdi:r), mümkün (< mümki:n), müşkül (< müşkil). Küçük ünlü uyumuna aykırı kelimelere getirilen ekler, kelimenin son ünlüsüne uyar: kavun-u, yağmur-luk, mümin-lik, müzik-çi. Unutmamak gerekir ki, Türkiye Türkçesindeki kelimelerin ünlü düzenini, büyük ünlü ve küçük ünlü uyumlarıyla, birinci heceden sonra o, ö seslerinin bulunmaması kuralı birlikte belirler. Bu ünlü düzeni ve ilk heceyi izleyen ünlü türleri aşağıdaki tabloda görülmektedir: a → a, ı (bakar, alır)   e → e, i (geçer, gelir)   ı → ı, a (kılıç, kısa)   i → I, e (ilik, ince)
o → u, a (omuz, oya)

 

ö → ü, e (ölçü, ördek)

 

u → u, a (uzun, uzak)

 

ü → ü, e (ütü, ürkek)

Yazıyı Değerlendirin

Değerlendirmeler (0)

Değerlendirme yok

ilgili yazılar

Türkçeyle ilgili bilinmeyenler, Anadilimiz hakkında bilgi

Türkçeyle ilgili bilinmeyenler, Anadilimiz hakkında bilgi Türkçeyle ilgili bilinmeyenler,...

BAY ve BAYAN mı, yoksa ERKEK ve KADIN mı?

BAY ve BAYAN mı, yoksa ERKEK ve KADIN mı?...

Atabetü’l Hakayık, Atabetül Hakayık Nüshaları, Özellikleri ve Türkçesi

Atabetü’l Hakayık, Atabetül Hakayık Nüshaları, Atabetül Hakayık Türkçesi, Atabetül...

Edebiyat Terimleri Sözlüğü, Edebi Terimler Sözlüğü

Edebiyat Terimleri, Edebi Terimler Sözlüğü, Edebiyat Terimleri SözlüğüEdebiyat Terimleri...

En güzel atasözleri, atasözleri ve açıklamaları, atasözleri örnekleri

Atasözleri anlamlı, en güzel atasözleri, atasözleri ve açıklamaları, atasözleri...

IMF Türkiye için yeni tuzaklar peşinde

Washington’da Uluslararası Para Fonu (IMF) bünyesinde bir ekip oluşturularak...

Türkçede, alıntı (Arapça-Farsça) sözcüklerde kesmeli yazılış

Alıntı (Arapça-Farsça) sözcüklerde kesmeli yazılış Türkçenin ses düzeni...

Arapça isimler yazılışı, Farsça kız isimleri, Arapça çiçek isimleri, Suriyeli erkek isimleri

eski osmanlı isimleri, tarihi Türk isimleri, eski isimler erkek,...

Osmanlıca sözlük indir, Osmanlıca Türkçe çeviri programı, Osmanlıca Türkçe...

Osmanlıca Türkçe çeviri klavye, Osmanlıca kelimeler, Osmanlıca yazma, Osmanlıca...

SÖZCÜKLER ARASINDAKİ ANLAM İLİŞKİLERİ-6. YANSIMALAR

SÖZCÜKLER ARASINDAKİ ANLAM İLİŞKİLERİ 6. YANSIMALAR Tabiata, insana,...

Kıpçak bayrağı, Kuman Kıpçak Şivesi

Kıpçaklar özellikleri, Kıpçaklar fiziksel özellikleri, Kıpçaklar hakkında kısa bilgi,...

Göktürk Yazıtlarında Kullanılan Sözcükler: ‘ADAK’ Ne demektir?

Göktürk Yazıtlarında Kullanılan Sözcükler: "ADAK" Ne demektir? Yazıtlarda...

İlginizi Çekebilir