Küçük ünlü uyumu

Küçük ünlü uyumu
Küçük ünlü uyumu kuralı iki yönlüdür:

1. Bir kelimenin birinci hecesinde düz bir ünlü (a, e, ı, i) varsa, sonraki hecelerde de düz ünlüler bulunur:

anlaşmak, yanaşmak, kayıkçı, ısırmak, ılıklaşmak, seslenmek, yelek, bilek, çilek.

2. Bir kelimenin birinci hecesinde yuvarlak bir ünlü (o, ö, u, ü) varsa, yuvarlak ünlülü heceyi izleyen ilk hecede dar yuvarlak (u, ü) veya geniş düz (a, e) ünlüler bulunur:

boyunduruk, çocuk, odun, yorgunluk, yoklamak, vurmak, yumurta, uçtu, önde, özlemek, güreşmek, sürmek.

Bu tür kelimelere geniş düz (a, e) ünlü taşıyan bir ek geldiği zaman sonraki hecelerin ünlüleri geniş düz (a, e) olabildiği gibi düz dar (ı, i) da olabilir:

boylarını, uygunlaşır, günleri, öndeyiz, yoldayız. Bu durum küçük ünlü uyumuna aykırı değildir.

Dilimizde küçük ünlü uyumuna aykırı bazı kelimeler vardır:

avuç, avurt, çamur, kabuk, kavuk, kavun, kavurmak, kavuşmak, savurmak, yağmur.

Küçük ünlü uyumu alıntı kelimeler için söz konusu değildir:

alkol, daktilo, doktor, horoz, radyo, konsolos, profesör, aktör, bandrol, kabul, mühim, muzır, müzik, mümin, vakur.

Ancak bazı alıntı sözler küçük ünlü uyumuna uydurulmuştur:

müdür (< müdi:r), mümkün (< mümki:n), müşkül (< müşkil). Küçük ünlü uyumuna aykırı kelimelere getirilen ekler, kelimenin son ünlüsüne uyar: kavun-u, yağmur-luk, mümin-lik, müzik-çi. Unutmamak gerekir ki, Türkiye Türkçesindeki kelimelerin ünlü düzenini, büyük ünlü ve küçük ünlü uyumlarıyla, birinci heceden sonra o, ö seslerinin bulunmaması kuralı birlikte belirler. Bu ünlü düzeni ve ilk heceyi izleyen ünlü türleri aşağıdaki tabloda görülmektedir: a → a, ı (bakar, alır)   e → e, i (geçer, gelir)   ı → ı, a (kılıç, kısa)   i → I, e (ilik, ince)
o → u, a (omuz, oya)

 

ö → ü, e (ölçü, ördek)

 

u → u, a (uzun, uzak)

 

ü → ü, e (ütü, ürkek)

Yazıyı Değerlendirin

Değerlendirmeler (0)

Değerlendirme yok

ilgili yazılar

Ayşelerin nasıl yazılır? Ahmetler nasıl yazılır?

Ayşelerin nasıl yazılır? Ahmetler nasıl yazılır?Ayşelerin nasıl yazılır? Ayşelerin nasıl...

Göktürkçe Dersleri, Göktürkçe Okuma Yazma Çalışmaları 10

Göktürkçe Dersleri, Göktürkçe Okuma Yazma Çalışmaları 10 Birlikte okumaya çalışalım. Göktürkçe...

Eski Anadolu Türkçesi ve Özellikleri

Eski Anadolu Türkçesi ve ÖzellikleriEski Anadolu Türkçesi ve Özellikleri Eski...

‘Bana Türklerden Kurulu Bir Ordu Verin, Dünyayı Fethedeyim.’ Sözünün...

''Bana Türklerden Kurulu Bir Ordu Verin, Dünyayı Fethedeyim.'' Sözünün...

Türkçeden İtalyancaya, İtalyancadan Türkçeye Geçen Sözcükler

Bir Meltem ve Fırtına Venediklilerden öğrenip de yoğun olarak...

Sohbet, Söyleşi, Gezi Yazısı, Deneme, Makale

Sohbet, Söyleşi, Gezi Yazısı, Deneme, Makale, Öykü, Hikaye, Mektup, Günlük, Günce, Anı, Hatıra, Biyografi, Otobiyografi, Sohbet, Söyleşi, Gezi...

Kâşgarlı Mahmud’a Göre Türk

 Kâşgarlı Mahmud’a Göre Türk Eserinin başlangıç bölümünde Tanrı’ya...

Ankara’nın Başkent Oluşu, Ankara Ne Zaman Başkent Oldu?, Ankara’nın...

Ankara’nın Başkent Oluşu, Ankara Ne Zaman Başkent Oldu?, Ankara’nın...

Hocalı Katliamı Nedir?

25 Şubat 1992 gecesi Hocalı kentinde Ermeniler Azerbaycan...

Türkçe sözlük ara, Türkçe sözlük kelime anlamları, Türkçe sözlük...

Türkçe sözlük ara, Türkçe sözlük kelime anlamları, Türkçe sözlük...

Acele işe şeytan karışır atasözünün anlamı

Acele işe şeytan karışır atasözünün anlamıAcele işe şeytan karışır...

Defter Sözcüğünün Kökeni

Defter Sözcüğünün Kökeni Eski Yunanca'da "diphtera" sözcüğü, üzeri yazılı...

Jargon nedir örnek, Jargon nedir TDK, Polis jargon...

Jargon nedir örnek, Jargon nedir TDK, Polis jargon...

İlginizi Çekebilir