Türkçede Ünsüz Türemesi
Sert Sessizler = f, s, t, k, ç, ş, h, p (FıSTıKÇı ŞaHaP)
Yumuşak Sessizler = b, c, d, g
Ünsüz Türemesi
Dilimize Arapçadan girmiş bazı sözcükler ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında eki alan sözcüğün sonundaki harf türeyerek ikizleşir. Buna “ünsüz türemesi” denir.
Ünsüz Türemesi Örnekleri:
Sır – ını = Sırrını (Sır kelimesinin son harfi “r” ünlü ile başlayan bir ek aldığı için ünsüz türemesi meydana gelmiştir.)
Hak – ım = Hakkım
Tıb – i = Tıbbi
Şık – ını = Şıkkını
Af – ı = Affı
Had – imi = Haddimi
Red – ine = Reddine
Rab – ine = Rabbin
Zam – ı = Zammı
Bazı sözcükler “etmek, olmak, eylemek” gibi yardımcı fiillerle birlikte kullanıldıklarında sözcüğün sonundaki ünsüz harfte türeme meydana gelir. Bir isim ve bir yardımcı fiille birlikte kullanılan ve ünsüz türemesi meydana gelen bu sözcükler bitişik yazılır.
Örnekler:
Af – etmek = Affetmek
His – etmek = Hissetmek
Ret – eylemek = Reddeylemek
Hal – olmak = Hallolmak
Zan – etmek = Zannetmek
Türkçe kökenli sözcüklerde iki ünlü yan yana bulunmadığından bazı alıntı sözcüklerde ünlüler arasında y, v sesleri türemiştir:
fiyat (< fiat), fayda (< faide), zayıf (< zaif), mavna (< ma'ûna); konservatuvar, lâboratuvar, pisuvar, repertuvar, trotuvar, tuval, tuvalet.
Buna karşılık birçok örnekte y, v türemesi görülmez:
duayen, fail, faiz, fuar, fuaye, kuaför, kuartet, lâik, puan, suare.