Türkçede Ünlü Düşmesi

Türkçede Ünlü Düşmesi

1- İki heceli ve ikinci hecesinde “ı, i, u, ü” dar ünlüleribulunan bazı sözcükler ünlü harfle başlayan bir ek aldıklarında sözcüğün ikinci hecesindeki “ı, i, u, ü”  dar ünlü harf düşer. Bu duruma ünlü düşmesi adı verilir.

 

Örnekler:


  • Ağız – ım > Ağzım  (Ünlü düşmesi)


  • Alın – ın – a > Alnına (Ünlü düşmesi)


  • Burun – u > Burnu (Ünlü düşmesi)


  • Bağır – ım > Bağrım (Ünlü düşmesi)


  • Beyin – i > Beyni


  • Beniz – im > Benzim


  • Boyun – un > Boynun


  • Göğüs – ü > Göğsü


  • Karın – ın – a > Karnına


  • Omuz – um > Omzum


  • Oğul – um > Oğlum


  • Gönül – ünüz > Gönlünüz


  • Akıl – ınız > Aklınız


  • Fikir – iniz > Fikriniz


  • Cisim – i > Cismi


  • Ayır – ıl > Ayrıl


  • Devir – il – di > Devrildi


  • Çevir – il – en > Çevrilen


  • Sıyır – ıl – acak > Sıyrılacak


  • Kıvır – ım – lı > Kıvrımlı


  • Devir – e > Devre


  • Kayıp – ımız > Kaybımız


  • Yalın – ız > Yalnız


  • Yanıl – ış > Yanlış


  • Zülüf – ün > Zülfün


  • Hapis- i > Hapsi


  • Sabır – ın > Sabrın


  • Ufuk – a > Ufka


  • Kavur – uk > Kavruk


  • Kıvır – ım > Kıvrım


  • Çevir – e > Çevre


  • Savur – uk > Savruk

 

DİPÇE: İkilemelerde ve özel adlarda ünlü düşmesi olmaz.

Omuz omuza mücadele ettiler. (Doğru)

Omuz omza mücadele ettiler. (Yanlış)

 

Tren raylarına düştüğünde ölümle burun buruna geldi. (Doğru)

Tren raylarına düştüğünde ölümle burun burna geldi. (Yanlış)

 

Bu türkü nesilden nesile aktarılacaktır. (Doğru)

Bu türkü nesilden nesle aktarılacaktır. (Yanlış)

 

Sınıfta Ufuk’u göremedim. (Doğru)

Sınıfta Ufk’u göremedim. (Yalnış)

 

2- “-la, -le” ve  “-ar, -er” ekleri eklendikleri bazı sözcüklerde sözcüğün sonundaki ünlü harfi düşürür.

Sızı – la – dı > Sızladı  (Ünlü düşmesi)

Koku – la > Kokla  (Ünlü düşmesi)

İleri – le – mek > İlerlemek

Yumurta – la – mış > Yumurtlamış

Sarı – ar – mak > Sararmak

 

3-Ünlü düşmesi bazen de iki sözcüğün birleşimi sırasında gerçekleşir. Birleşen ilk sözcüğün sonu ve ikinci sözcüğün başı ünlü harf olduğunda bu sözcüklerdeki çarpışan iki ünlüden biri düşer. Bu duruma “aşınma” adı da verilir.

 

Ne +  için = Niçin

Ne + asıl = Nasıl

Sütlü + aş = Sütlaç

Kahve + altı = Kahvaltı

Cuma + ertesi = Cumartesi

Şu + arada = Şurada

O  + arada = Orada

Ne + ise = Neyse (Araya “y” kaynaştırma harfi girmiştir.)

Öyle + ise = Öyleyse

 

DİPÇE: Bazı sözcüklerde birleşme sırasında iki ünlü yan yana gelmediği halde ünlü düşmesi meydana gelirken, bazılarında iki ünlü yan yana geldiği halde ünlü düşmesi meydana gelmez.

Kayın + ana > kaynana  (Ünlü düşmesi)

Pazar + ertesi > pazartesi (Ünlü düşmesi)

Anne + anne >  Anneanne (Doğru), Annanne (Yanlış)

Baba + anne > Babaanne (Doğru), Babanne (Yanlış)

 

4- Etmek ve olmak yardımcı fiilleriyle oluşturulmuş bazı birleşik fiillerde ünlü düşmesi meydana gelir. Yardımcı fiille birleşen ismin ikinci hecesindeki dar ünlü düşer.

 

Sabır – etmek > Sabretmek

Küfür – et – di > Küfretti

Hapis – olmak > Hapsolmak

Emir – etmek > Emretmek

Kayıp – ol – muş  > Kaybolmuş

Şükür – et > Şükret

Kahır – ol – du > Kahroldu

 

5- Bazen şiirlerde hece sayısını eşitlemek için de bazı sözcüklerin bir ünlü harfi düşürülür, düşen sesin yerine “kesme işareti (‘)” konulur.

 

Karac’oğlan der ki ismim öğerler

Ağı oldu yediğimiz şekerler

Güzel sever diye isnat ederler

Benim Hak’tan özge sevdiğim mi var

(Karacaoğlan)

 

Güzelliğin on par’etmez (para etmez)

Bu bendeki aşk olmasa…

(Âşık VEYSEL)

 

 

DİPÇE: Türk Dil Kurumunun web sitesinde yayınladığı ünlü düşmesi ile ilgili bir uyarısı da “İçeri, dışarı, ileri, şura, bura, ora, yukarı, aşağı” gibi kelimelerin, ek aldıklarında sonlarında bulunan ünlü harflerin düşmemesi gerektiğidir. Daha önce aşağıdaki her iki yazım şekli de doğru olarak kabul edilirdi; ancak bu durumun değiştiği görülmektedir.

 

Doğru             Yanlış

İçeride            İçerde

Dışarıdan       Dışardan

İleride             İlerde

Şuradan         Şurdan

Orada             Orda

Yukarıda        Yukarda

 

Yazıyı Değerlendirin

Değerlendirmeler (0)

Değerlendirme yok

ilgili yazılar

YAZIM KILAVUZU (İMLA KILAVUZU) – C HARFİ

YAZIM KILAVUZU (İMLA KILAVUZU) - C HARFİ YAZIM...

Unutulmuş Güzel Türkçe Sözcükler BETİZ/BEDİZ NE DEMEK?

Unutulmuş Güzel Türkçe Sözcükler BETİZ/BEDİZ NE DEMEK? ...

Erkek Adları, Kız Adları, En Güzel Erkek Adları, En...

Erkek Adları, Kız Adları, En Güzel Erkek Adları, En...

TDH'ye Katılın Candan Hanım

TDH-Candan ErçetinTDH'YE KATILIN CANDAN HANIM "Sinirlendiğim bir konu var: Zengin...

Kat'ı nedir, Kesiş nedir, Kat'ı örnekleri, Kesiş örnekleri

MECAZLARLA İLGİLİ SANATLAR İSTİARE, MECAZ-I MÜRSEL, KİNAYE, TEŞHİS, TARİZ,...

Tarih kavramları sözlüğü, Tarih terimleri ve anlamları

Tarih kavramları sözlüğü, Tarih terimleri ve anlamlarıTarih kavramları sözlüğü,...

DİVAN EDEBİYATI NAZIM TÜRLERİ: 31. MAHLASNAME NEDİR?

MAHLASNAME, DİVAN EDEBİYATI NAZIM TÜRLERİ, MAHLASNAME NEDİR?MAHLASNAME, DİVAN EDEBİYATI...

Kökenbilim Sözlüğü (Etimoloji Sözlüğü)

Kökenbilim Sözlüğü (Etimoloji Sözlüğü)Kökenbilim Sözlüğü (Etimoloji Sözlüğü) Türkçesi Varken Sözlüğü,...

DİVAN EDEBİYATI NAZIM TÜRLERİ: 23.  SEYAHATNAME NEDİR?

DİVAN EDEBİYATI NAZIM TÜRLERİ, SEYAHATNAME NEDİR?DİVAN EDEBİYATI NAZIM TÜRLERİ,...

En beğenilen isimler, en güzel isimler, modern isimler

En beğenilen isimler, en güzel isimler, modern isimlerEn beğenilen...

Unutulmuş Güzel Türkçe Sözcükler ALKIM NE DEMEK?

ALKIM Unutulmuş Güzel Türkçe Sözcükler ALKIM NE DEMEK? ...

Unutulmuş Güzel Türkçe Sözcükler ÇAMÇAK NE DEMEK?

Unutulmuş Güzel Türkçe Sözcükler ÇAMÇAK NE DEMEK? ...

İlginizi Çekebilir