Sıfatlar, Soru Sıfatı, Belgisiz Sıfat, Kesir sayı sıfatı, Üleştirme sayı sıfatı, Sıra sayı sıfatı, Asıl sayı sıfatları, Sayı Sıfatları, İşaret Sıfatı,
SIFATLAR (ÖN ADLAR) KONU ANLATIMI
Ön Adlar, Sıfatlar, Sıfatlar ve çeşitleri, sıfatlar nedir, ön ad nedir, sıfat konu anlatımı, sıfatlar örnek niteleme sıfatları sıfat kelimeler sıfatlar sıfatlar test sıfat çeşitleri ve örnekleri, sıfat tamlamaları, sıfat örnekleri, sıfat türleri, ÖnAdlar, SIFATLARDA DERECELENDİRME, SIFATLARDA PEKİŞTİRME, SIFATLARDA KÜÇÜLTME, Soru Sıfatı, Belgisiz Sıfat, Kesir sayı sıfatı, Üleştirme sayı sıfatı, Sıra sayı sıfatı, Asıl sayı sıfatları, Sayı Sıfatları, İşaret Sıfatı, BELİRTME SIFATLARI, Adlaşmış Sıfat, NİTELEME SIFATLARI, sıfat, önad, ön ad
SIFAT (ÖN AD)
İsimleri niteleyen ya da belirten sözcüklere sıfat denir.
Sıfatların varlığı isimlere bağlıdır. Bu nedenle sıfatlar tek başına kullanılamaz. Bu açıdan sıfatlar tamlama olarak karşımıza çıkar.
“Güzel kitapları hemen alırım.” cümlesinde “güzel” sözcüğü “kitap” isminin özelliğini belirten bir sıfattır. Burada “kitap” isminden önce gelerek onun özelliğini belirtmiş ve sıfat olmuştur. Bu nedenle bir sözcük yalnız başına sıfat olamaz.
Yukarıdaki örnekte görüldüğü gibi mutlaka bir isimle kullanılır. Sıfatlar kendi içinde niteleme ve belirtme sıfatları olmak üzere ikiye ayrılır:
- Niteleme Sıfatları
- Belirtme Sıfatları
NİTELEME SIFATLARI
Varlıkların yapısal özelliklerini ortaya koyan sıfatlardır. Niteleme sıfatları isimlerin nasıl olduğunu bildirir ve isme sorulan “nasıl” sorusuna cevap verir.
“Kimsesiz çocuklara yardım edelim.” cümlesindeki “kimsesiz” sözcüğü, “çocuklar”ın özelliğini belirtmektedir. Bu cümlede “çocuklar” ismine “nasıl” sorusunu sorduğumuzda “kimsesiz” cevabını almaktayız.
“Siyah gözlükler sana yakışmış.” cümlesinde “siyah” sözcüğü gözlüğün yapısal özelliğini anlatan bir sıfattır. Nasıl gözlük? Siyah gözlük. Görüldüğü gibi isme sorulan “nasıl” sorusuna cevap veriyor.
Adlaşmış Sıfat
Bazen kişinin tam olarak bilinmediği ya da niteliğinin vurgulanmak istendiği durumlarda isim söylenmeyip sıfat, ismin yerine geçirilebilir. Bu tür sözcüklere adlaşmış sıfat denir.
Adlaşmış sıfatlar niteleme sıfatlarıyla yapılır.
“Akıllı insanlar kendine güvenir.” cümlesinde niteleme sıfatı olan “akıllı” sözcüğü, “Akıllılar kendine güvenir.” cümlesinde “insanlar” isminin düşmesiyle adlaşmış sıfat olmuştur.
BELİRTME SIFATLARI
Varlıkların diğer varlıklarla ilgileri sonucunda aldığı özellikleri belirten sıfatlardır.
Belirtme sıfatları varlıkların geçici özelliklerini belirtir. Belirtme sıfatları kendi arasında dört gruba ayrılır:
İşaret Sıfatı
Varlıkların bulunduğu yerleri gösteren sıfatlara işaret sıfatı denir.
Bu sıfatlar, söyleyen kişinin, sözünü ettiği nesneye uzaklığına göre değişir.
“Bu kitabı ben aldım.” cümlesinde yakındaki kitabı, “Şu kitabı verir misin?” cümlesinde biraz uzaktaki kitabı, “O kitabı getirir misin?” cümlesinde çok uzakta olan ya da, sözü edilen kitabı işaret etme anlamı vardır.
Yukarıdaki cümlelerde bulunan “bu, şu, ve o” sözcükleri işaret sıfatıdır. İşaret sıfatları, isme “hangi” sorusunun sorulmasıyla bulunur. Hangi kitap? Bu kitap.
Sayı Sıfatları
İsimlerin sayısal özelliklerini bildiren sıfatlara sayı sıfatı denir. Sayı sıfatları kendi içinde dörde ayrılır:
Asıl sayı sıfatları:
İsimlerin sayılarını kesin olarak belirten sıfatlara asıl sayı sıfatı denir.
“Üç arkadaş geziye çıktık.”
“İzmir’de on gün kalacaktık.”
“Bu çantayı ancak iki kişi taşıyabilir.”
Sıra sayı sıfatı:
Varlıkların sırasını bildiren sıfatlara sıra sayı sıfatı denir. Sıra sayı sıfatları isimlere gelen “-ıncı, -inci” ekleri ile yapılır.
“Biz beşinci katta oturuyoruz.”
“Buradaki birinci günüm iyi geçmişti.”
Üleştirme sayı sıfatı:
İsimlerin eşit paylara ayrılmış olduğunu belirten sıfatlara üleştirme sayı sıfatı denir. Bu sıfatlar isimlere getirilen “-ar, -er” eki ile oluşturulur.
“Öğrencilere ikişer kitap verildi.”
“Her komşuda yarımşar saat kaldık.”
Kesir sayı sıfatı:
İsimleri kesirli olarak belirten sıfatlardır.
“Bu işte yüzde yirmi kâr var.”
“Yarım kilo kıyma yeter.”
Belgisiz Sıfat
İsimlerin sayı bakımından belirsizliklerini ifade eden sıfatlara belgisiz sıfat denir.
Bazı işlerde acele edilmeli.
Birkaç arkadaş dışarıda bekliyor.
Hiçbir emek boşa gitmez.
Bütün öğrencileri bahçeye çıkarmışlar.
Her konuda bilgi sahibi olamayız.
Bu cümlelerde altı çizili sözcükler belgisiz sıfatlardır. Bu sözcükler, isimleri sayıca belirtmişler, ama onların ne kadar olduğunu belirtmemişler.
Soru Sıfatı
İsimlerin niteliğini, herhangi bir özelliğini soru yolu ile bildiren sıfatlardır.
“Nasıl şiirleri beğenirsiniz?”
“Kaçar gün kaldın şehirlerde?”
“Hangi konuyu işleyeceğiz?”
“Kaç soru çözmeli günde?”
SIFATLARDA KÜÇÜLTME
Sıfat olan sözcüğün anlamında küçültme ya da daralma, “-cik,-ce, (-ı)msı, (-ı)mtırak” ekleri ile yapılır. Bu eklerin getirilmesi ile oluşan sıfatlara küçültme sıfatları denir.
“Küçük bir evleri vardı.” cümlesinde “küçük” sıfattır ve kendinden sonra gelen ismin niteliğini belirtmektedir.
“Küçücük evleri vardı.” cümlesinde “-cik” eki almış “küçücük” sözcüğü de niteleme sıfatıdır. Buradaki “küçücük” sözcüğün “küçük” sözcüğünden farkı, eklendiği ismin anlamında küçültme yapmış olmasıdır. Küçük ev- küçücük ev
“Ekmek ayvasının ekşimsi bir tadı vardı.”
“Üzerine mavimtırak bir ceket giymişti.”
“Masada kalınca bir kitap duruyordu.”
Yukarıdaki cümlelerdeki altı çizili sözcükler küçültme sıfatıdır.
SIFATLARDA PEKİŞTİRME
Sıfatlarda pekiştirme, yani anlamın kuvvetlendirilmesi iki şeklide yapılır:
Sıfat olan sözcüğün ünlüye kadarki ilk hecesi alınır, daha sonra “m, p, r, s” harflerinden uygun olanı getirilir. En son da sıfat olan sözcük tekrar yazılır.
İsterseniz “temiz” sözcüğü üzerinde bu anlatılarımızı uygulayalım: Te – r – temiz = tertemiz
“Çocuklar bembeyaz elbiseler giymişlerdi.”
“Dümdüz yolda ilerliyorduk.”
“Şöyle yemyeşil çimenlerin üzerine uzansam!” cümlelerinde altı çizili sözcükler pekiştirme sıfatıdır.
Sıfat olan sözcüğün tekrar edilmesi ile yapılır. Örneğin “çeşit” sözcüğünü ele alalım. Bu sözcük tekrar ederek bir ismi nitelediğinde pekiştirme sıfatı olur:
“Çeşit çeşit meyveler vardı masada.” Bu cümlede altı çizili sözler pekiştirme sıfatıdır.
“Bahçede uzun uzun ağaçlar vardı.”
“Derin derin ırmaklar aşarak geldik.” cümlelerindeki altı çizili sözler pekiştirme sıfatıdır.
SIFATLARDA DERECELENDİRME
Sıfatlarda derecelendirme “pek, çok, daha, en…” gibi sözcüklerle yapılır. “Kardeşin onlardan daha akıllı biri.” cümlesinde “daha” sözcüğü üstünlük, “En güzel kitap buydu.” cümlesinde “en” sözcüğü en üstünlük, “Çok güzel çiçekleri vardı.” cümlesinde “çok” sözcüğü aşırılık anlamı katmıştır.
TÜRKÇE ADLAR
A B C Ç D E F G H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z
ARAPÇA ADLAR
A B C Ç D E F G H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z