Fiillerde (Eylemlerde) Zaman
Fiillerde (Eylemlerde) Zaman
FİİLDE ZAMAN
Fiiller bir yargıyı iletirken hareketin, oluşun, kılışın, durumun, işin gerçekleştiği ya da gerçekleşeceği zamanı da belirtirler.
Zaman, bu yüzden fiil çekiminde; yapıldığını, yapılmakta olduğunu veya yapılacağını vb. haber veren soyut kavramdır.
Dilimizde üç temel zaman vardır:
1. Şimdiki Zaman:
Eki: – yor
Örnek çekim:
gel(i)-yor-um,
gel(i)-yor-sun,
gel(i)-yor;
gel(i)-yor-uz,
gel(i)-yor-sunuz,
gel(i)-yor-lar
İçinde bulunulan zamandır.
Fiilin, içinde bulunulan zamanda gerçekleştiğini ya da gerçekleştirildiğini anlatır.
2. Geçmiş Zaman:
Fiilin, içinde bulunulan zamandan önce gerçekleştiğini bildirir. Bilinen ve öğrenilen olmak üzere ikiye ayrılır.
a) Bilinen Geçmiş Zaman: Öznenin bizzat gördüğü veya yaşadığı fiilleri bildirir.
Eki: -dı/-di/-du/-dü ; -tı/-ti/-tu/-tü
yaz-dı-m
bil-di-m
kaç-tı-m
geç-ti-m
koş-tu-m
düş-tü-m
b) Öğrenilen Geçmiş Zaman: Öznenin görmediği, yaşamadığı, ancak başkasından duyarak anlattığı fiilleri bildirir.
Eki: -mış/-miş/-muş/-müş
Örnekler:
yaz-mış
gel-miş
oku-muş
gör-müş
3. Gelecek Zaman:
Fiilin, içinde yaşanılan zamandan sonra gerçekleşeceğini, şimdilik tasarı hâlinde olduğunu bildirir.
Bu “zaman”lara basit ya da ana zaman denir.
4. Geniş Zaman:
Bu ana zamanların dışında bir de geniş zaman vardır ki bu, fiilin her zaman yapıldığını bildirdiği için yukarıdaki bütün zamanları kapsar, başka bir ifadeyle yukarıdaki zamanların tümü geniş zamanı oluşturur. Böylece “zaman” sayısı beşe yükselmiş olur.
Eki:
ünlü ile biten fiillerde: -r
diğerlerinde: -ar/-er ; -ır/-ir/-ur/-ür
olumsuz çekimi: -maz/-mez
Örnek:
başla-r -> olumsuzu -> başla-maz
yaz-ar -> olumsuzu -> yaz-maz
gez-er -> olumsuzu -> gez-mez
açıl-ır -> olumsuzu -> açıl-maz
geçil-ir -> olumsuzu -> geçil-mez
bul-ur -> olumsuzu -> bul-maz
gör-ür -> olumsuzu -> gör-mez
Bu “zaman”ları çekimli fiillerde zaman (haber kipi) ekleri temsil eder. Bu eklerin üzerine tekrar bazı haber veya dilek kip ekleri getirilerek birleşik zamanlar oluşturulur.
TÜRKÇE ADLAR
A B C Ç D E F G H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z
ARAPÇA ADLAR
A B C Ç D E F G H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z