Âşık Edebiyatı Özellikleri, Temsilcileri

Âşık edebiyatının kaynağı, İslamiyet'in kabulünden önceki Sözlü Edebiyattır. 15. yy'dan sonra gelişerek günümüze kadar ulaşmıştır. Şiirini, aşk, doğa, kahramanlık gibi konularda, sazıyla birlikte söyleyen şairlere İslâmdan önce "ozan", "baksı", "kam" "oyun" denilirken, İslâmın kabulünden sonra "âşık" ya da "saz şairi" denmiştir.

Âşık Edebiyatı Özellikleri, Temsilcileri

Âşık Edebiyatı Özellikleri, Temsilcileri

Âşık edebiyatının kaynağı, İslamiyet’in kabulünden önceki Sözlü Edebiyat’tır. 15. yy’dan sonra gelişerek günümüze kadar ulaşmıştır. Şiirini, aşk, doğa, kahramanlık gibi konularda, sazıyla birlikte söyleyen şairlere İslâm’dan önce “ozan”, “baksı”, “kam” “oyun” denilirken, İslâm’ın kabulünden sonra “âşık” ya da “saz şairi” denmiştir. Bu âşıkların oluşturduğu edebiyata da “âşık tarzı Türk edebiyatı” denir.

Âşık edebiyatı şiirden ibarettir. Bu şiir din dışı bir şiirdir; âşık da denilen şairlerin kopuz, bağlama, cura, tambura eşliğinde söyledikleri sözlü-besteli edebiyat türüdür.

Usta-çırak ilişkisiyle yetiştirilen aşıkların çoğu okuma yazma bilmeyen ancak saz çalma ve şiir söyleme yeteneği olan kişilerdir. Âşıklar, saz şairliğini usta âşıkların yanında öğrenir, sonra onlardan mahlâs alarak diyar diyar gezmeye, ellerinde saz şiirler söylemeye başlarlar.

Gelişme alanları arasında kahvehaneler, asker ocakları, kervansaraylar, bozahaneler, tekkeler, konaklar vardır.

Âşık, bilgi, duygu ve becerisini yaptığı atışmalarda gösterir. Aşık şiiri diğer halk edebiyatı ürünleri gibi sözlü edebiyat ürünüdür. 15.yy’dan itibaren yazıya geçirilmeye başlanmıştır.İlk olarak okuma yazma bilen kişilerce derlenerek ‘cönk’ adı verilen defterlere yazılmıştır âşık şiirleri. Böylece şiirlerin zamanla unutulup kaybolması engellenmiştir. Aşıklık geleneği Anadolu coğrafyasında bugün de canlı olarak yaşatılmaktadır.

Âşık Edebiyatının Özellikleri:

  1. Aşık veya ozan denilen kişilerin, saz eşliğinde söyledikleri şiirlerden oluşur.
  2. Genelde sözlü olmasına rağmen şairler, şiirlerini “cönk” dedikleri defterlerde toplamışlardır.
  3. Şairler, sazlarını omuzlarına alarak köy köy, kasaba kasaba, şehir şehir dolaşmışlardır.
  4. Şiirlerde anlatım içten, canlı ve yalındır.
  5. Şairler, halkın içinden çıktığından halk dilini kullanmışlardır. Bu sade dil 18. ve 19. yüzyıllarda bazı şairler tarafından Divan Edebiyatı’nın etkisinde kalmasıyla eski arılığını kaybetmiştir.
  6. Nazım birimi dörtlüktür.
  7. Koşma, semai, destan, varsağı gibi nazım şekilleri kullanılmıştır.
  8. Hece ölçüsünün 7’li, 8’li ve 11’li kalıplarına ağırlık verilmiştir.
  9. Aşk, tabiat, gurbet, ayrılık, ölüm, özlem, kıskançlık, yiğitlik, toplumun sorunları, insan davranışları, bunlarla ilgili eleştiriler konu olarak işlenmiştir.
  10. Şiirlerin son dörtlüğünde şairin adı veya mahlası geçer.
  11. Göz kafiyesi anlayışı yerine, kulak kafiyesine ağırlık verilmiştir. Yani kafiye için aynı sesin kullanılmasına gerek yoktur. Buna göre p/b , ç/ş, t/d, l/ n gibi seslerle de kafiye yapılmıştır.
  12. Genellikle yarım ve cinaslı kafiye kullanılmıştır.
  13. Benzetme (teşbih) ve kişileştirme (teşhis) dışında edebi sanatlara fazla yer verilmemiştir.
  14. Bazı ürünlerde yöresel özellikler görülür.
  15. Şiirler genellikle hazırlık olmaksızın irticalen yani içe doğduğu gibi söylenir.
  16. Divan Edebiyatı’nda görülün kalıplaşmış benzetmeler (mazmun) Halk Edebiyatı’nda da vardır. Buna göre sevgili anlatılırken yeşil başlı ördek, inci diş, elma yanak, badem göz, kiraz dudak, keman kaş, sırma saç, selvi boy gibi benzetmeler kullanılmıştır.
  17. Divan Edebiyatı daha çok düşünceye önem verdiği için soyut bir edebiyattır. Halk Edebiyatı’nda ise şair gördüğünü, yaşadığını anlatır. Bu nedenle Aşık Edebiyatı, somut bir edebiyattır. Ayrıca Divan Edebiyatı’nda sevgilinin tipi çizilir, adı söylenmez. Halk Edebiyatı’nda ise sevgilinin adı (Elif, Ayşe…) vardır.
  18. Şiirler, işlenen konulara göre “koçaklama, güzelleme, taşlama, ağıt” gibi adlar alır.
  19. Âşık Edebiyatı hayali olaylardan çok, gerçekçiliğin ön plana çıktığı bir edebiyattır.

Âşık Edebiyatı’nın yüzyıllara göre en önemli temsilcileri şunlardır:

  • 16. yüzyıl: Köroğlu, Kul Mehmet, Aşık Garip, Aşık Kerem
  • 17.yüzyıl: Karacaoğlan, Kayıkçı Kul Mustafa, Aşık Ömer, Kuloğlu, Ercişli Emrah
  • 18.yüzyıl: Gevheri
  • 19.yüzyıl: Dertli, Dadaloğlu, Erzurumlu Emrah, Bayburtlu Zihni, Seyrani, Ruhsati
  • 20.yüzyıl: Âşık Veysel, Âşık Ali İzze, Âşık Murat Çobanoğlu, Âşık Reyhanî, Âşık Şeref Taşlıova.

Not: 19. yüzyıl halk şairlerinden Dadaloğlu, Divan şiirinden etkilenmemiş, böylece aynı yüzyıldaki halk şairlerinden ayrı yol izlemiştir.

TDH-DİL BİLGİSİ KOLAY ERİŞİMİ

Dil Bilgisi

Yazım Kuralları

Belirteçler

Anlam Bilgisi

Kompozisyon

İlgeçler

Cümlede Anlam

Nasıl yazılır?

Bağlaçlar

Paragrafta Anlam

Noktalama İş.

Ünlemler

Sözcükte Anlam

Sözcük Bilgisi

Eylemler

Ses Bilgisi

Yapım Ekleri

Eylemsiler

Yapı Bilgisi

Adıllar

Dil -Anlatım

Yazım Bilgisi

Adlar

Edebiyat

Anlatım Bozuklukları

Sıfatlar

Atasözleri

PDF-DOC

Sınav-Deneme

Sözlüklerimiz

Yazıyı Değerlendirin

Değerlendirmeler (0)

Değerlendirme yok

ilgili yazılar

Noktalama İşaretleri: Tek tırnak işareti nedir? Tek tırnak işaretinin kullanıldığı...

Tek tırnak işareti nedir? Tek tırnak işaretinin kullanıldığı yerler...

Türkçede Kısaltma Grupları

Türkçede Kısaltma Grupları Türkçede Kısaltma Grupları...

Virgül nerelerde kullanılır? Virgül Nedir? Noktalama işaretleri örnekler

Virgül nerelerde kullanılır, Virgül Nedir, Noktalama işaretleri örneklerVirgül nerelerde kullanılır?...

Cümlede Anlam Test 1, Cümlede Anlam Soruları Çöz

Cümlede Anlam İle İlgili Tüm yazılara Ulaşmak İçin Tıklayınız:...

Türkçede Bağlama, Ünlem, Aitlik, Unvan, Sayı Grupları ve Özellikleri

Türkçede Bağlama, Ünlem, Aitlik, Unvan, Sayı Grupları ve ÖzellikleriTürkçede...

Soru Ekleri, Yön Ekleri

Soru Eki ve Yön Ekleri, Soru Ekleri, Yön EkleriSoru...

Ulama nedir, Ulama örnekleri, Ulama özellikleri

Ulama nedir, Ulama örnekleri, Ulama özellikleriUlama nedir?, Ulama örnekleri,...

Sözcükte Anlam Test 2

Sözcükte Anlam Test 2 SÖZCÜKTE ANLAM TEST 2 ...

Noktalama işaretleri örnekleri

Noktalama işaretleri örnekleriNoktalama işaretleri örnekleri Noktalama işaretleri örnekleri NOKTALAMA İŞARETLERİ KOLAY...

AD TAMLAMALARI

AD TAMLAMALARI Bir adın diğer bir ada ait...

Anlamlarına Göre Cümleler, Öneri, Varsayım, Eleştiri, Öz Eleştiri, Davranış,...

Anlamlarına Göre Cümleler, Öneri, Varsayım, Eleştiri, Öz Eleştiri, Davranış,...

Hikaye olay örgüsü örnekleri, Hikayede Olay, Hikayede Zaman, Hikayede Yer,...

Hikayede Olay, Hikayede Zaman, Hikayede Yer, Hikayede KişilerOLAY ÇEVRESİNDE GELİŞEN...

Eş Anlamlı Kelimeler Sözlüğü, F Harfi ile Başlayan Eş Anlamlı...

Eş Anlamlı Kelimeler Sözlüğü, F Harfi ile Başlayan Eş Anlamlı...

İlginizi Çekebilir