Türkçede Ünlü Düşmesi

Türkçede Ünlü Düşmesi

1- İki heceli ve ikinci hecesinde “ı, i, u, ü” dar ünlüleribulunan bazı sözcükler ünlü harfle başlayan bir ek aldıklarında sözcüğün ikinci hecesindeki “ı, i, u, ü”  dar ünlü harf düşer. Bu duruma ünlü düşmesi adı verilir.

 

Örnekler:


  • Ağız – ım > Ağzım  (Ünlü düşmesi)


  • Alın – ın – a > Alnına (Ünlü düşmesi)


  • Burun – u > Burnu (Ünlü düşmesi)


  • Bağır – ım > Bağrım (Ünlü düşmesi)


  • Beyin – i > Beyni


  • Beniz – im > Benzim


  • Boyun – un > Boynun


  • Göğüs – ü > Göğsü


  • Karın – ın – a > Karnına


  • Omuz – um > Omzum


  • Oğul – um > Oğlum


  • Gönül – ünüz > Gönlünüz


  • Akıl – ınız > Aklınız


  • Fikir – iniz > Fikriniz


  • Cisim – i > Cismi


  • Ayır – ıl > Ayrıl


  • Devir – il – di > Devrildi


  • Çevir – il – en > Çevrilen


  • Sıyır – ıl – acak > Sıyrılacak


  • Kıvır – ım – lı > Kıvrımlı


  • Devir – e > Devre


  • Kayıp – ımız > Kaybımız


  • Yalın – ız > Yalnız


  • Yanıl – ış > Yanlış


  • Zülüf – ün > Zülfün


  • Hapis- i > Hapsi


  • Sabır – ın > Sabrın


  • Ufuk – a > Ufka


  • Kavur – uk > Kavruk


  • Kıvır – ım > Kıvrım


  • Çevir – e > Çevre


  • Savur – uk > Savruk

 

DİPÇE: İkilemelerde ve özel adlarda ünlü düşmesi olmaz.

Omuz omuza mücadele ettiler. (Doğru)

Omuz omza mücadele ettiler. (Yanlış)

 

Tren raylarına düştüğünde ölümle burun buruna geldi. (Doğru)

Tren raylarına düştüğünde ölümle burun burna geldi. (Yanlış)

 

Bu türkü nesilden nesile aktarılacaktır. (Doğru)

Bu türkü nesilden nesle aktarılacaktır. (Yanlış)

 

Sınıfta Ufuk’u göremedim. (Doğru)

Sınıfta Ufk’u göremedim. (Yalnış)

 

2- “-la, -le” ve  “-ar, -er” ekleri eklendikleri bazı sözcüklerde sözcüğün sonundaki ünlü harfi düşürür.

Sızı – la – dı > Sızladı  (Ünlü düşmesi)

Koku – la > Kokla  (Ünlü düşmesi)

İleri – le – mek > İlerlemek

Yumurta – la – mış > Yumurtlamış

Sarı – ar – mak > Sararmak

 

3-Ünlü düşmesi bazen de iki sözcüğün birleşimi sırasında gerçekleşir. Birleşen ilk sözcüğün sonu ve ikinci sözcüğün başı ünlü harf olduğunda bu sözcüklerdeki çarpışan iki ünlüden biri düşer. Bu duruma “aşınma” adı da verilir.

 

Ne +  için = Niçin

Ne + asıl = Nasıl

Sütlü + aş = Sütlaç

Kahve + altı = Kahvaltı

Cuma + ertesi = Cumartesi

Şu + arada = Şurada

O  + arada = Orada

Ne + ise = Neyse (Araya “y” kaynaştırma harfi girmiştir.)

Öyle + ise = Öyleyse

 

DİPÇE: Bazı sözcüklerde birleşme sırasında iki ünlü yan yana gelmediği halde ünlü düşmesi meydana gelirken, bazılarında iki ünlü yan yana geldiği halde ünlü düşmesi meydana gelmez.

Kayın + ana > kaynana  (Ünlü düşmesi)

Pazar + ertesi > pazartesi (Ünlü düşmesi)

Anne + anne >  Anneanne (Doğru), Annanne (Yanlış)

Baba + anne > Babaanne (Doğru), Babanne (Yanlış)

 

4- Etmek ve olmak yardımcı fiilleriyle oluşturulmuş bazı birleşik fiillerde ünlü düşmesi meydana gelir. Yardımcı fiille birleşen ismin ikinci hecesindeki dar ünlü düşer.

 

Sabır – etmek > Sabretmek

Küfür – et – di > Küfretti

Hapis – olmak > Hapsolmak

Emir – etmek > Emretmek

Kayıp – ol – muş  > Kaybolmuş

Şükür – et > Şükret

Kahır – ol – du > Kahroldu

 

5- Bazen şiirlerde hece sayısını eşitlemek için de bazı sözcüklerin bir ünlü harfi düşürülür, düşen sesin yerine “kesme işareti (‘)” konulur.

 

Karac’oğlan der ki ismim öğerler

Ağı oldu yediğimiz şekerler

Güzel sever diye isnat ederler

Benim Hak’tan özge sevdiğim mi var

(Karacaoğlan)

 

Güzelliğin on par’etmez (para etmez)

Bu bendeki aşk olmasa…

(Âşık VEYSEL)

 

 

DİPÇE: Türk Dil Kurumunun web sitesinde yayınladığı ünlü düşmesi ile ilgili bir uyarısı da “İçeri, dışarı, ileri, şura, bura, ora, yukarı, aşağı” gibi kelimelerin, ek aldıklarında sonlarında bulunan ünlü harflerin düşmemesi gerektiğidir. Daha önce aşağıdaki her iki yazım şekli de doğru olarak kabul edilirdi; ancak bu durumun değiştiği görülmektedir.

 

Doğru             Yanlış

İçeride            İçerde

Dışarıdan       Dışardan

İleride             İlerde

Şuradan         Şurdan

Orada             Orda

Yukarıda        Yukarda

 

Yazıyı Değerlendirin

Değerlendirmeler (0)

Değerlendirme yok

ilgili yazılar

YAZIM KILAVUZU (İMLA KILAVUZU) – I HARFİ

YAZIM KILAVUZU - NASIL YAZILIR? A B C Ç...

DİVAN EDEBİYATI NAZIM TÜRLERİ: 8. METHİYE NEDİR?

DİVAN EDEBİYATI NAZIM TÜRLERİ, METHİYE NEDİR?DİVAN EDEBİYATI NAZIM TÜRLERİ,...

Ünlü ünsüz uyumu, Türkçede 3 sessiz harf yan yana gelir mi?

Ünlü ünsüz uyumu, Türkçede 3 sessiz harf yan yana gelir mi? Ünlü ünsüz uyumu, Türkçede...

Türkçeyi Gerçekten Sevenleri Arıyorum-Prof. Dr. Timur Kocaoğlu

TANRI ADINA BİR KEZ "YÜREK" SÖZÜNÜ KULLANAN ARANIYOR? ...

Atasözü örnekleri, deyim örnekleri ve açıklamaları

Atasözü örnekleri, deyim örnekleri ve açıklamaları gibi konular işlenmektedir. Atasözü örnekleri,...

Kürtler Bölge Savaşına mı Hazırlanıyor?

Kürtler Bölge Savaşına mı Hazırlanıyor? Irak Bölgesel Kürt Yönetimi'nin...

En güzel atasözleri, atasözleri ve açıklamaları, atasözleri örnekleri

Atasözleri anlamlı, en güzel atasözleri, atasözleri ve açıklamaları, atasözleri...

Dil devrimi ile değişen bazı sözcükler ve örnekler

Dil devrimi ile değişen bazı sözcükler. Dil devrimi...

Ajanda Köken Açıklaması: ~ Fr agenda gündem, günlük işler...

Ajanda Köken Açıklaması: ~ Fr agenda gündem, günlük işler...

SARIZSPOR, TESİSLERİNİN KURTARILMASINI BEKLİYOR

SARIZSPOR, TESİSLERİNİN KURTARILMASINI BEKLİYORSARIZSPOR, TESİSLERİNİN KURTARILMASINI BEKLİYOR TDH TÜRK HABER TDH...

MAKEDONYA’DA TÜRKÇE EĞİTİM – Nuray KAYADİBİ

MAKEDONYA’DA TÜRKÇE EĞİTİM - Nuray KAYADİBİ Tarihî geçmişi çok...

İBRAHİM OKUR: ‘SÜMER UYGARLIĞININ KÖKENLERİ GELENEKSEL TÜRK YURTLARINA İŞARET...

İBRAHİM OKUR: SUMER UYGARLIĞININ KÖKENLERİ GELENEKSEL TÜRK YURTLARINA...

İlginizi Çekebilir