Bu sözcük Türk Tarihi ve Söylenceleri Sözlüğünde yer almaktadır. >>> Anlamı-Açıklaması: Kutlu Hayvan. { Eşdeğer: OT Eşanlam: 1. YUNT, YUND, YOND 2. YABU, YABI, CABI, CABAK, JABAK, YABAK, YAFAK 3. YILKI, CILKI Moğolca: 1. ADU, ADUĞ, ADAGU 2. MOR, MORIN Biyolojik olarak toynaklı, dört ayaklı bir yük ve binek hayvanıdır. Argan, Kulan, Tarpan gibi yabâni türleri bulunur. Pek çok Türk topluluğunda ekonomik ve sosyal değeri açısından çok büyük önemi vardır. At eski Türk anlayışında bir insanın kimliği gibidir. Örneğin Altaylarda 1900’lü yılların başında dahi ölüler atlarıyla birlikte gömülmekteydi. At, Türkler ve Moğollarla özdeşleşmiş bir canlıdır. Türk dillerinde at ile ilgili yüzlerce kelime vardır. Ayrıca efsâne ve öykülerde en sık bahsedilen hayvandır. Türk söylencelerinde sâhipleriyle birlikte silkinip daz (kel) bir hayvana dönüşen atlar vardır ve böylece bir anda güçleri artar. Konuşabilen, uçabilen atlar bulunur masallarda. İyi at, uçan kuşa yetişir, hiç yorulmaz, düşmanı hisseder, sâhibini önceden uyarır, kahramanın durumunu anlar ve ona göre davranır, rengini değiştirir, ölen kahramanı bırakmaz vatanına geri götürür, yaralı sâhibini iyi birisinin yanına yetiştirerek kurtulmasını sağlar. Söylencelerde adı geçen olağanüstü at türleri şunlardır: 1. Tulpar: Uçan At. 3. Ciren: Konuşan Atlar (Kayçı Ceren ve Kamçı Ceren). 2. Yılmaya: Kanatlı At. 4. Burşun: İkiz Atlar (Ak Burşun ve Kök Burşun). Atın rüzgardan yaratıldığına inanılır, böylece onun gücü ve hızı ata geçmiştir. Türklere göre özellikle kutlu atlar Güneş’ten yeryüzüne inmişlerdir. Soylu hayvanların atalarının sudan çıktığına inanılır. Dağdan çıkma ise sudan çıkma kadar yaygın olmasa da farklı bir özelliktir. Bu dünyâya âit atlarla öte dünyâya âit atların birleşmesinden doğan taylar çirkin olur ama sonradan değişirler. Özellikle Moğollarda insanın düşünce gücü bir taya benzetilir ve adına “Rüzgar Tayı” denilir. Ayrıca atla ilgili pek çok halk inancıda geçmiş çağlarda ortaya çıkmış ve buna dayalı uygulamalar şekillenmiştir. Örneğin Ev yapılırken en büyük direğe veyâ çadırın orta direğine at kanı veyâ at sütü sürülür. Kam (şaman) dağ, orman ve ateş ruhlarına yakarırken, doğaya kımız (at sütünden yapılan içki) veyâ at sütü saçarak, kırmızı at yelesi sallar; ateşin önünde âyin yaparken “ak at derisi” üzerinde duâ eder. At olan eve şeytan girmeyeceğine, onun soluğunun cinleri kovduğuna inanılır. Atın kuyruğunu, kadının saçını, erkeğin bıyığını kesmesi yas işâretidir. Ve bunlara izinsiz dokunulması yada kesilmesi de hakarettir. Bazı yörelerde masaların ayakları at toynağı şeklinde yontulur. Rüyâda kuyruğu kesik at görmek ölüm haberidir, gören kişi ölecek demektir. Atlar, ruhları öbür dünyâya taşır. Kara At’ın yeraltına giderken, Ak At’ın ise gökyüzüne giderken kullanılacağına inanılır ve bu nedenle yeraltı tanrısı için Kara At, gökyüzü tanrısına ise Ak At kurban edilir. Şeytanların atları ise üç ayaklıdır. Karakalpak’lar tabuta Ağaç-At derler. Hz. Muhammed Mîrac’a çıkarken Burak adı verilen bir binek hayvanı kullanmıştır ve bu binek Türklerce dâima at olarak tasavvur edilmiştir. Demirkazığa (Kutup Yıldızına) bağlı olan Akboz At ve Gökboz At bu kazığın etrafında döner dururlar. Bu atlar Başkurt destanlarında “Buzat” (Boz-At) ve “Sarat” (Sarı-At) olarak yer alırlar. (Balkarlar’a göre ise Doru Aygır ve Saru Aygur şeklindedir.) Benzer biçimde masallarda da atlara renklerine göre isimler verirler: Akat, Bozat, Kırat, Alat, Sarat, Karat, Dorat… Köroğlunun Kırat’ı Deniz Aygırı ve Çöl Kısrağının birleşmesinden türemiştir ve sudan çıkıp gelmiştir. Battal Gâzi’nin atının adı Aşkar’dır. Tıpkı Köroğlu’nun atı gibi o da kırk gün güneş görmeyen bir ahırda ıslah edilmiş, güçlenmiştir. Yalnızca Manas destanında bile 200 kadar at adı yer alır. Türk destanları içinde en çok tanınan, bilinen, dikkat çekici bazı atlar şunlardır: Saygılarımızla. Türkçenin Diriliş Hareketi *İLİŞTİRİLER: Tarih terimleri, tarih terimleri sözlüğü, tarih sözlüğü pdf, tarih terimleri ygs, tarih sözlüğü indir, tarih terimleri ve anlamları, tarih kavramları sözlüğü, Türk tarihi pdf, Türk tarihi kronolojisi, Tarihimiz

>>