Ünlü Daralması, Ünlü Daralması Örnekleri, Türkçede ünlü daralması, ünlü daralması nedir, ünlü daralması örnekleri, ünlü daralması ses olayı, ünlü daralması ses olayları

Ünlü Daralması nedir? Ünlü Daralması Örnekleri

Konu: Türkçede ünlü daralması, ünlü daralması nedir, ünlü daralması örnekleri, ünlü daralması ses olayı, ünlü daralması ses olayları, ünlü daralmasına örnekler

Son sesi a veya e olan fiil kök ve gövdelerine, şimdiki zaman eki (-yor) getirildiğinde kelime sonundaki sesli daralır. Bunun sebebi “y”nin daraltıcı etkisi olup buna “Türkçede Ünlü Daralması” denir.

• söyle-yor>söyl(ü)yor
• anla-yor>anl(ı)yor
• yaşa-yor>yaş(ı)yor
• ar(a) – yor >ar(ı)yor
• kan(a) – yor >kan(ı)yor
• tuzl(a) – yor >tuzl(u)yor
• yakal(a) – yor >yakal(ı)yor
• düşl(e) – yor >düşl(ü)yor
• anlam(a) – yor >anlam(ı)yor
• seçm(e) – yor >seçm(i)yor
• temizl(e) – yor >temizl(i)yor

Dikkat! Türkçede “ye-, de-, ne” sözcüklerinin bazı kullanımlarında “y” kaynaştırma ünsüzünden önceki geniş ünlüde daralma olur. Bunların dışındaki sözcüklerde “y” kaynaştırma ünsüzünden önceki geniş ünlüde daralma olmaz.

ye -y – ecek > yiyecek
ye – y – elim > yiyelim
de – y – ecek > diyecek
ne – y – e > niye

DOĞRU——–>——YANLIŞ

bekleyecek -> bekliyecek
düzenleyecek -> düzenliyecek
dinleyelim -> dinliyelim
başlayacak -> başlıyacak
anlayamadım-> anlıyamadım
sevmeyeceğim-> sevmiyeceğim
“de-” ve “ye-” fiil köklerine gelecek zaman, istek kipi, sıfat-fiil ve zarf-fiil eki getirildiğinde veya başka bir ek getirilip de araya -y- kaynaştırma harfi girdiğinde, bu sesler (a, e) daralarak ı, i, u, ü olur.

de-yor>diyor
de-e>diye
de-en>diyen
de-e-lim>diyelim
ye-en>yiyen
ye-ince>yiyince
ye-ecek>yiyecek

Not:

deyince, deyip örneklerindeki e, yazıda korunur.
ne-ye>niye kelimesinde de daralma vardır.
Daralma olumsuzluk ekinin ünlüsü için de geçerlidir.

kork-ma-yor>korkmuyor,gel-me-yor>gelmiyor…
Dikkat! Çok heceli kelimelerde sadece söyleyişte daralma vardır.

• atlayarak (>atlıyarak),
• başlayan (>başlıyan),
• yaşayacak (>yaşıyacak),
• atlamayalım (>atlamıyalım),
• gelmeyen (>gelmiyen),
• gizleyeli (>gizliyeli)…

 
İliştiriler: Türkçede ünlü daralması, ünlü daralması nedir, ünlü daralması örnekleri, ünlü daralması ses olayı, ünlü daralması ses olayları, ünlü daralmasına örnekler

Kaynak: Turkedebiyati.Org‘a sevgilerimizle…

Türk Dili Ve Edebiyatı Dersleri Kaynak Eğitim Sitesi