Karaçay-Çerkes Muhtariyeti

Kafkasya’da Rusya Federasyonuna bağlı bir Türk muhtar bölgesi. Kıpçaklara bağlı bir boy olan Karaçaylar, Kuzey Kafkasya’nın Yukarı Kuban Irmağı ile Elbruz Dağları arasında kalan bölgesinde uzun süre diğerTürk boyları gibi göçebe olarak yaşadılar. Daha sonra Moğol istilası yüzünden Taberda Irmağının Kuban’a döküldüğü, Karaçay denilen bölgeye yerleştiler. On beşinci yüzyıldan 1812 senesine kadar Osmanlı Devletine bağlı olarak kaldılar. İslamiyetin bölgede yayılması üzerine 18. yüzyılda göçebeliği bırakarak yerleşik düzene geçtiler. Bölge üzerinde baskılarını arttıran Ruslar, 1812’de bölgeyi işgal ettiler. Özerk yapılarını sürdürmek isteyen Karaçaylar, 1822’de Rus yönetimine karşı ayaklandılarsa da ağır bir mağlubiyet aldılar. 1918’de Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti içinde yer alan Karaçaylar, İkinci Dünya Harbi sırasında Almanlarla işbirliği yaptıkları gerekçesiyle Orta Asya’ya sürüldüler.Karaçaylara 1957’de sürgünden dönmelerine izin verilerek Karaçay-Çerkes Muhtar bölgesine yerleştirildiler. Karaçaylar sürgün döneminde büyük nüfus kaybına uğradılar.

Yüzölçümü 14.100 km2 olan bölge, toprakları düzlüklerle ve Büyük Kafkasların derin vadi ve boğazlarla bölünmüş olan kuzey uzantıları arasında yer alır. Dağların orta kesimleri sık ormanlarla, etekler ise alp tipi çayırlarla kaplıdır.

Muhtariyetin nüfusu 425.000 civarındadır. Nüfusun % 31.2’sini Karaçaylar, % 42.4’ünü Ruslar, % 9.7’sini Çerkesler, % 6.6’sını Abazinler, % 3.2’sini Nogaylar, % 6.9’unu diğer milletler meydana getirir. Bölgede Karaçaylarla birlikte yaşayan Çerkesler, Adige, Çerkes, Kabartay olmak üzere üç ayrı soydan gelirler ve genelde şehirlerde yaşarlar. Başşehir Çerkesk olup, nüfusu 115.000’dir.

Bölge nüfusunun büyük kısmı tarıma müsait olan düzlüklerde yaşar. Karaçay-Çerkes Muhtar bölgesinde 181 ortaokul, 10 teknik lise, 1 üniversite bulunmaktadır. Eğitim Karaçay ve Çerkes dillerinde yapılır.

Karaçay-Çerkes Muhtar bölgesi ekonomik kaynaklara bol miktarda sahiptir. Kömür, çinko, bakır, mermer çıkarılır. Sanayi esas itibariyle Çerkesk şehrindedir. Başlıca sanayi sahası petro-kimyadır. Gıda maddeleri makina yapımı, tekstil sanayii de gelişmiştir.

Düzlüklerde tarım yapılır. Başlıca tarım ürünleri hububat, şekerpancarı, ayçiçeği ve patatestir. Hayvancılık oldukça gelişmiştir. Özellikle at yetiştiriciliği çok önem taşır. En çok sığır ve koyun beslenir.