Tokat Şivesi: Yerel Ağızlar Sözlüğü

• Ağartu – Ayran
• Ağleş – Dur.
• Aha – İşte.
• Arsız Eniş – Acem lalesi
• Arustak – Ters tavan
• Aşkana – Mutfak
• Aşurma – Kulplu kazan.
• Atku – Şal
• Badal – Merdiven
• Bakraç – Küçük kova
• Bayahtan – Biraz önce
• Bıldır – Geçen sene
• Boduç – Kara bakla
• Böcük – Haşere
• Buymak – Üşümek
• Cerek – İnce uzun ağaç
• Cıngı – Ateş kıvılcımı
• Cicik – Meme
• Citme – Tekme
• Culuk – Hindi
• Cücük – Civciv
• Çapula – Yemeni
• Çemüç – Kurutulmuş üzüm
• Çelpeşük – Karmaş
• Çepük – Alkış
• Çıkın – Küçük bohça
• Çiğit – Çekirdek
• Çimmek – Yıkanmak
• Çit – Yazma
• Çoşdar – Laf getirip götüren
• Çöçelenmek – Boşa vakit geçirmek
• Dangadak – Aniden
• Dastar – Sofra bezi
• Dıvrak – Yakışıklı
• Dodalik – Çalıkuşu
• Dulda – Saklanacak yer
• Eccük – Azıcık
• Edik – Çocuk patiği
• Elfetün – Ateş gibi
• Ellam – Herhalde
• Emüşük – Süt kardeş
• Erinmek – Üşenmek
• Erüşte – Evlerde yapılan makarna
• Esbap – Çamaşır
• Essahtan – Hakikaten, sahiden
• Eşelek – Yendikten sonra kalan meyve kısımları
• Eyöğü – Kaburga kemiği
• Fırtmak – Küsmek
• Fodula – Sandviç ekmeği
• Gablıh – Mutfak rafı
• Gaddem – Kadar, parça
• Gadinge – Yenge
• Gah – Kabuklu hoşaf
• Gahırdak – Koyun kuyruğunun kavrulmuşu
• Galuh – Evlenmemiş yaşlı kız
• Gamga – Yonga
• Gangıl – Arkada kalan
• Gaşmer – Komiklik hokkabazlık yapan
• Gatıh – Ayran
• Gavlağan – Çınar ağacı 
• Gilavader – Üzüm asması
• Gilik – Pide • Giyoğu – Damat
• Gölük – Merkep, eşek
• Göz kırpma – İşaret
• Gurk – Aralık
• Güdük – Kısa boylu
• Hahut – Külüstür, işe yaramaz
• Hayat – Avlu
• Hedük – Pişirilmiş buğday
• Heğ – Büyük sepet
• Heğri – Sende
• Hemi – Öyle mi
• Hemecük – Oyuncak bebek
• Henim Hincik – Şimdi
• Hökelekli – İriyarı
• Hülefe – Bedava
• Irak – Uzak
• İlistir – Sapsız kevgir, süzgeç
• İssot – Yeşil biber
• İşkefe – Yufka
• İşlik – Yakasız gömlek
• Kelem – Lahana
• Kertük – Gedik, çentik
• Kesek – Noksan Kelik Eski ayakkabı
• Keşik – Sıra
• Kiren – Kızılcık
• Kirtik – Sıkı
• Kocabaş – Şekerpancarı
• Köme – Cevizli sucuk
• Küskü – Kapı sürgüsü
• Lığırt – Balçık sulu çamur
• Löbet – Sıtma • Lök – Topaç
• Lülüt – Çitlembik
• Mahat – Sedir
• Malamat – Berbat
• Mangaş – Cımbız
• Mertek – Kereste
• Mıh – Çivi
• Mısmıl – İşe yarar
• Mudul – Ucu çivili sopa
• Mumbar – Sakatat
• Mücürüm – Omlet
• Nalin – Takunya
• Nelbeki – Küçük bakır tabak
• Neyanna – Hangi tarafa
• Nivik – Şifalı bir bitki
• Okçur – Bel lastiği
• Okloğo – Oklava
• Oturah – Tabure
• Pahıl – Cimri
• Pelver – Salça
• Peşkir – Peçete
• Petni – Ahırda hayvan yeminin konulduğu yer
• Publa – Baş yastığı
• Pürpürüm – Semiz otu
• Sahan – Büyük bakır tabak
• Seku – Ceket
• Sepelek – Tezcanlı
• Seğirtme – Hızlı koşma
• Serpene – Kamelya, çiçeklik
• Sorutmak – Ayakta durmak
• Suluk – Hamam havlusu
• Susak – Şose
• Sümsük – Pisboğaz
• Şip – Çabuk
• Tavar – Geniş ağızlı kiremit su kabı
• Telesimek – Bunalmak
• Temek – Ahırda gübre atma deliği
• Telpoş – Kulaklı bakır kap
• Terki – Kova
• Tille – İnce sopa
• Tinor – Maltız
• Tirki – Tahtadan oyulmuş özel ekmek kabı
• Tosbağa – Kaplumbağa
• Toyga – Yayla çorbası
• Tuman – Don
• Urba – Elbise
• Ülüngür – Sıska işe yaramaz
• Ümük – Boğaz
• Vazalah – Ukala
• Vesait – Araba
• Yağırnı – Sırt
• Yallık – Küçük çocukların önlüğü
• Yazu – Düzlük ovalık yer
• Yeğin – Güzel, yiğit
• Yeğnik – Hafif
• Yüğürtmek – Düzensiz koşmak
• Zavrak – Salatalık, hıyar
• Zıpır – İri yarı kimse
• Zıran – Azgın kimse
• Zoğal – Kızılcık

TDK Yerel Ağızlar Sözlüğü: Z Harfi

zoğal – yaban eriği
“Zoğal ağacı bahçede yetişti.”

zağar – dar yol veya geçit
“Zağardan geçerken dikkatli ol.”

zahire – köyde saklanan yiyecek veya tahıl
“Kışlık zahire ambarlara kondu.”

zahmetsiz – zahmet gerektirmeyen
“Bu iş zahmetsiz yapılır.”

zahmetli – uğraş gerektiren
“Tarlayı sürmek zahmetliydi sabah.”

zahmet – uğraş, köyde iş için
“Bu zahmet ekimden önce yapıldı.”

zalim – sert, köyde insan veya hayvan için
“Zalim çoban hayvanları sıkıştırdı.”

zaman – süre veya dönem
“Zaman geldi, tarlaya gidildi.”

zamansız – uygun olmayan zaman
“Yağmur zamansız yağdı sabah.”

zamk – eski köy dilinde yapıştırıcı madde
“Tahtaları zamk ile birleştirdiler.”

zamlık – zam uygulaması veya artış
“Buğdayın zamlığı köylüyü üzdü.”

zanaat – köyde el işi veya meslek
“Zanaat marangozluk köyde önemliydi.”

zanlı – şüpheli kişi, köyde olay için
“Hırsızlık zanlısı köyde arandı.”

zar – oyun veya küçük parça
“Çocuk zar attı oyun oynarken.”

zarar – zarar, köyde mahsul veya eşya için
“Yağmur tarlaya zarar verdi.”

zararlı – zarar veren
“Zararlı böcek buğdaya dadandı.”

zararsız – zarar vermeyen
“Zararsız hayvan bahçede gezdi.”

zarf – köyde eski kullanım, kap veya kılıf
“Zarf mektubu korudu.”

zayıf – güçsüz, köyde insan veya hayvan için
“Zayıf inek süt veremedi.”

zayıflık – güçsüzlük hâli
“Zayıflık köylüleri endişelendirdi.”

zengin – malı olan, köyde kişi için
“Zengin köylü tarlaları çoktu.”

zehir – köyde zararlı madde veya bitki
“Zehirli mantar yememelisin.”

zevk – hoşlanma, köyde yaşam veya yiyecek için
“Köylü bahçede iş yaparken zevk aldı.”

zevksiz – hoşlanmayan veya kötü
“Zevksiz yemek çocuklara sunuldu.”

zigzag – dönemeç, köyde yol veya arazi için
“Tarlaya giderken yol zigzag çiziyordu.”

zina – eski köy dilinde yanlış veya hata
“Zina köyde hoş karşılanmazdı.”

zindan – eski köyde hapsedilen yer
“Zindan köyün dışında duruyordu.”

zirai – tarımla ilgili
“Zirai işlerde köylüler hep birlikte çalıştı.”

ziraat – tarım
“Ziraat köyün en önemli işiydi.”

zırh – koruyucu giysi veya malzeme
“Zırh at arabasını korudu.”

zıplamak – yukarı veya ileri sıçramak
“Çocuk nehir kenarında zıpladı.”

zıt – karşıt, köyde durum veya fikir için
“Zıt görüşler köylüler arasında tartışıldı.”

zıtlaşmak – karşı gelmek
“Komşular tarlada zıtlaştılar.”

zıtlık – karşıt olma hâli
“Zıtlık işleri zorlaştırdı.”

zıvan – eski köy dilinde menteşe veya bağlantı parçası
“Kapı zıvanla kapandı.”

zıvı – eski köyde küçük parça
“Zıvı taş yol kenarında kaldı.”

zoğ – eski köy dilinde küçük hayvan
“Zoğ tavuk kümeste dolaştı.”

zoğal – köyde yaban eriği
“Zoğal ağacı bahçede yetişti.”

zorlu – güç, köyde iş veya yol için
“Zorlu tarlada sabah çalıştılar.”

zorunlu – yapılması gereken
“Zorunlu işler tarlada öncelikti.”

zorlamak – baskı yapmak, köyde iş veya durum için
“Baba çocuğu çalışmaya zorladı.”

zorluk – güçlük
“Zorluk köylüleri sabahleyin bekliyordu.”

zorun – mecburiyet
“Tarlada zorun işleri bitirmeliydiler.”

zır – eski köy dilinde ses veya çınlama
“Zır kapıdan yankılandı.”

zıpır – hareketli, enerjik
“Zıpır çocuk sabah bahçede koştu.”

zıpkın – eski köyde av aracı
“Balıkçı zıpkınla balık tuttu.”

zırhı – koruyucu malzeme
“At arabasının zırhı sağlamdı.”

zıkkım – eski köyde acı veya zararlı şey
“Zıkkım otu tarlaya yayıldı.”

zıpırlık – hareketlilik hâli
“Çocukların zıpırlığı sabah devam etti.”

zıtlaşma – karşıt hâl
“Komşuların zıtlaşması işi yavaşlattı.”

zıtlık – karşıtlık durumu
“Zıtlık köyde işleri etkiledi.”

zırıl – eski köyde ince ses
“Zırıl rüzgar sabah duyuldu.”

zırıldamak – ince ses çıkarmak
“Küçük arı zırıldadı bahçede.”

zırıl zırıl – sürekli ince ses
“Rüzgar zırıl zırıl esti köyde.”

zırdavat – köyde eski alet veya malzeme
“Zırdavatla iş tamamlandı.”

zırhtaş – sert taş, köyde yol veya yapı için
“Zırhtaş yol kenarında duruyordu.”

zırhçı – zırh yapan veya kullanan kişi
“Zırhçı sabah at arabasını tamir etti.”

zırıltı – ince, tiz ses
“Zırıltı geceyi böldü.”

zırıldamak – ince ses çıkarmak
“Arı zırıldadı bahçede.”

zırıldayış – ince sesin çıkışı
“Zırıldayış sabah devam etti.”

zırıldayıcı – sesi çıkaran
“Zırıldayıcı böcek sabah duyuldu.”

zıvırtı – küçük, önemsiz ses veya hareket
“Zıvırtı çocukların oyununda vardı.”

zıplamak – sıçramak
“Çocuk tarlada zıpladı.”

zıpır – enerjik, hareketli
“Zıpır at ahırda koştu.”

zıpırlık – hareketlilik hâli
“Zıpırlık sabah köyü neşelendirdi.”

zırt – keskin veya ani ses
“Zırt kapı kapandı.”

zır – eski köy dilinde ses veya titreşim
“Zır taş yolda yankılandı.”

zırvalamak – boş konuşmak, köyde eski kullanım
“Çocuk zırvaladı dedesine.”

zırvık – önemsiz veya küçük parça
“Zırvık taş yol kenarında kaldı.”

zıvan – menteşe veya bağlantı parçası
“Kapı zıvan ile sabitlendi.”

zıvanlamak – menteşe takmak
“Kapı zıvanlandı sabah.”

zıbın – eski köyde bebek giysisi
“Bebek zıbın giydi sabah.”

zırıl zırıl – sürekli ince ses
“Rüzgar zırıl zırıl esti.”

zıkkım – acı veya zararlı bitki
“Zıkkım otu tarlaya yayıldı.”

zımpara – eski köyde taş veya zemin için sürtme aracı
“Tahta zımpara ile düzeltildi.”

zımpara yapmak – sürtmek veya düzeltmek
“Kapı yüzeyi zımpara yapıldı.”

zırh – koruyucu malzeme
“At arabasının zırhı sağlamdı.”

zırhçı – zırh yapan veya kullanan
“Zırhçı sabah arabayı tamir etti.”

zırtırtı – keskin ses
“Zırtırtı sabah duyuldu tarlada.”

zırtlamak – keskin ses çıkarmak
“Kapı zırtladı çocuk oynarken.”

zıp – küçük sıçrama
“Zıp tavşak tarlada dolaştı.”

zıpırlık – hareketlilik
“Zıpırlık sabah köyü neşelendirdi.”

zıt – karşıt
“Zıt fikirler köyde tartışıldı.”

zıtlaşmak – karşı gelmek
“Komşular tarlada zıtlaştılar.”

zıtlık – karşıtlık hâli
“Zıtlık işleri yavaşlattı.”

zırıldamak – ince ses çıkarmak
“Arı zırıldadı sabah.”

zırıldayış – ince sesin çıkışı
“Zırıldayış gece boyunca sürdü.”

zırıldayıcı – sesi çıkaran
“Zırıldayıcı böcek sabah duyuldu.”

zırvalamak – boş konuşmak
“Çocuk zırvaladı dedesine.”

zırvık – önemsiz parça
“Zırvık taş yol kenarında kaldı.”

zıpırlık – hareketlilik hâli
“Zıpırlık sabah köyü neşelendirdi.”

zıp – küçük sıçrama
“Zıp tavşak tarlada dolaştı.”

zıvan – menteşe veya bağlantı parçası
“Kapı zıvan ile sabitlendi.”

zıvanlamak – menteşe takmak
“Kapı zıvanlandı sabah.”

zıbın – bebek giysisi
“Bebek zıbın giydi sabah.”

zımpara – sürtme aracı
“Tahta zımpara ile düzeltildi.”

zımpara yapmak – sürtmek veya düzeltmek
“Kapı yüzeyi zımpara yapıldı.”

zıpır – hareketli
“Zıpır at ahırda koştu.”

zıplamak – yukarı veya ileri sıçramak
“Çocuk tarlada zıpladı.”

zoğ – küçük hayvan
“Zoğ tavuk kümeste dolaştı.”