TDK Yerel Ağızlar Sözlüğü — Sivas Şivesi Yerel Ağızlar Sözlüğü

Sivas Şivesi Yerel Ağızlar Sözlüğü

Aba: 1. Abla, büyük kız kardeş; 2. Anne; 3. Üvey anne, analık.
Abrıl: Nisan Acer: 1.Taze ot, yeşillik; 2. Taze, yeni. Acışmak: Üzülmek, acı duymak, kederlenmek
Ağartı: 1.[ağran] Daha çok harman zamanındaki yoğurt, ayran ve sütten yapılan yiyecek ve içecekler.
Babik: [boluk] Olgunlaşmamış cevizin üzerindeki yeşil kabuk
Bağlam: Deste, demet, tutam
Bakraç: Kova
Cılga: İnce, dar, taşlı yol, patika
Çağla: Olgunlaşmamış ham ekşi meyve
Çalhama: Ayran
Çeltek: Çoban yamağı
Dahanah: Kadınların ziynet eşyası (altın)
Dekmik: [dekmük]
Tekme Dinelmek: [dikelmek] Ayakta durmak, ayağa kalkmak, dik durmak.
Dirgen: Sapları yaymak ya da toplamak için kullanılan araç
Ekeleşmek: Vücutça kuvvetlenmek, olgunlaşmak
Ekenek: Ekilecek, ekilmeye elverişli yer, tarla
Ferik: Kümes hayvanlarının civcivlikten çıkmış yavruları, piliç
Firik: 1.Olgunlaşmaya başlayan tahıl; 2.Çerez olarak yenen tahıl kavurması
Folluk: Tavukların yumurtladığı yer Galah: 1.Tezek yığınlarının her birine verilen ad; 2.Tandırın havalandırma yeri
Galıç: [galuç] Orak Hedik: 1.Haşlanmış buğday, bulgur, mısır, nohut vb. şeyler; 2. Taze fasulye
Helki: Su, süt vb. sıvı maddeleri koymak için kullanılan kova Ibrık: İbrik, içine su konan kulplu kap Ilışlamak: Suyu ılıştırmak İkilemek: Tarlayı ikinci kez sürmek, aktarmak
İpti: Önce
İyeşmek: 1.Tartışmak; 2.Geçimsizlik etmek
Kabayel: Lodos
Kakıç: [kahınç] Ayıp, kusur, pürüz
Kargış: [karış] İlenç, beddua
Kelek: Hayvanların boyunlarına takılan büyük çan, çıngırak
Külek: Tahta kap
Lağvete almak: Alay etmek
Lalık: 1.Tembel; 2. Kekeme
Loğ: Damın üzerini düzlemek için kullanılan silindir biçimindeki taş
Malamat olmak: Utanılacak durumda olmak
Mazı: Kağnı ve arabalarda iki tekerleği birbirine bağlayan kalın ağaç, dingil
Mıh: Büyük çivi
Modul: Hayvanları dürtmek için kullanılan ucu sivri değnek ya da değneğin ucundaki çivi, nodul
Nacak: Kısa saplı balta
Oğurcalık: Çocuk yemek önlüğü
Ohla: Oklava
Ohuntu: Düğün çağrısı ile birlikte gönderilen armağan
Ohuyucu: Düğüne çağrı yapan küçük kız veya kadın
Öcbe: 1.Geveze, çok konuşan; 2.Bilgiçlik taslayan, her şeye karışan; 3.İnatçı
Öfelemeç: Ufalanmış yufka ve peynirin karıştırılmasıyla yapılan yemek
Paa: Eski yıkık ev
Partal: Abartılmış söz, yalan
Peşli: Evlenecek kızın çeyizde giydiği giysi
Puhari: Ocak ve soba bacası
Saçı: Düğün armağanı
Sarat: [şadara] Büyük delikli kalbur
Savran: 1. Deveci; 2. Yük taşıtan
Saya: 1.Kadın giysisi, entari; 2.Yelek, cepken
Seten: 1.Bulgur, yarma dövülen dibek taşı; 2.Tahılın kepeğini ayırmaya yarayan, hayvan ya da suyla döndürülen dikey konulmuş değirmen taşı
Sıracalı: Kötü, mızmız
Sırımak: Sağlam ve sıkıca dikmek, çitimek
Sohu: Buğdayın dövülerek yarma haline getirildiği oyma taştan alet
Şarlak: [şarlağan, şırlağan]
Çağlayan Şaştımaşı: Evde bulunan sebze vb. şeylerden karıştırılarak aceleyle yapılan yemek
Şepik: [şapalah] Alkış
Şibermek: Çok şımarmak
Şire: Şıra, üzüm ve öteki meyvelerin suyu, şekerli su
Tapanlamak: Yeni ekilen tarlanın tohumunu kapatmak için sürgü çekmek, düzeltmek
Tavlanmak: şişmanlamak, semirmek
Tekesakalı: Kırlarda yetişen, ince uzun püskül yapraklı yenilebilir yemlik çeşidi
Telek: Kanatlı hayvanların kalın tüylerine verilen ad
Tepelik: Evlenecek kızın çeyizde kafasına takılan boncuklu pullu bez
Terlik: Beyaz patiskadan dikilen ya da yünden örülen takke, başlık
Tığ: 1.Savrulmuş harman tınazı; 2. Saman yığını Tohaç: Yün yıkamada kullanılan tahtadan yapılmış araç
Uğunmak: Ağlaya ağlaya bayılmak, kendini yitirmek
Urupla: Ölçü birimi, kasnaktan yapılmış yuvarlak buğday ölçüsü
Uşah: Uşak, çocuk
Üleşmek: Paylaşmak
Ülger: [ulger] Sabahyıldızı, Ülker
Üvez: Bir çeşit küçük sinek
Vargel: Ağaçtan yapılma dokumada iplerin arasını açmak için kullanılan araç
Verep: Bayır, yokuş, yamaç
Yaba: Harmanda tahıl saman karışımını savurmakta kullanılan büyük çatal şeklindeki tahtadan yapılmış tarım aleti
Yağlama: Yağlanmış yufka ekmeği
Yağlaş: [yağlaç] Un ve su karıştırılarak pişirilip üstüne yağ dökülerek yenilen bulamaç
Yedecek: Saban okunun ön ucundaki deliğe boyunduruğu tutturmak için geçirilen, kalın demir ya da ağaç çivi
Yozucu: Düğüne davet için dolaşan kişi
Yüklük: Yatak, yorgan, kilim dizilen dolap
Zağar: Köpek
Zelve: Öküzün boyunduruktan çıkmaması için boyunduruğa geçirilmiş eğri değnek
Zerze: 1.Kapı halkası; 2. Askılı kilit Zıvga: Altı dar üstü geniş pantolon gibi giyilen erkek giysisi

TDK Yerel Ağızlar Sözlüğü: V Harfi

vurmak – köyde eşya veya hayvan için
“Çocuk topu duvara vurdu.”

vadi – dere veya çukur yer, köyde coğrafi özellik
“Köyün yanında derin bir vadi vardı.”

vağ – eski dilde çığlık veya bağırış
“Çocuk vağ etti oyun oynarken.”

vahşi – yabani, köyde hayvan için
“Vahşi tilki tarlaya indi gece.”

vahşet – yabani hâl, köyde doğa veya hayvan için
“Vahşet geceyi kaplamıştı ormanda.”

vakar – saygınlık, köyde davranış
“Yaşlı köylü vakarlı yürüdü sokakta.”

vaka – olay, köyde bir durum
“Düğünde ilginç bir vaka oldu.”

var – mevcut, köyde eşya veya insan için
“Ahırda üç inek var.”

varmak – gitmek veya ulaşmak
“Tarlaya varmak saatler aldı.”

varsaymak – farz etmek
“Varsayalım ki sabah yağmur yağdı.”

vatan – köy veya yerleşim yeri anlamında eski kullanım
“Vatan köyümüzdür, burada büyüdük.”

vatandaş – köy halkı
“Köyün bütün vatandaşları toplandı.”

vazgeçmek – bırakmak, köyde iş veya uğraş için
“Çocuk oyun oynarken vazgeçti.”

vaziyet – durum, köyde olay veya iş için
“Tarladaki vaziyet iyi değildi.”

vedalaşmak – ayrılırken selamlaşmak
“Köylüler tarladan vedalaştılar eve giderken.”

vekil – temsilci, köyde yaşlı veya sorumlu kişi
“Vekil köyün işlerini düzenledi.”

velayet – sorumluluk, köyde çocuk veya hayvan için
“Baba çobanın velayetini verdi.”

ver – vermek, köyde eşya veya yiyecek için
“Çocuğa ekmeği ver.”

vermek – bir şeyi ulaştırmak veya sunmak
“Sütü köylü ahıra verdi.”

verimli – bol ürün veren, köyde tarla için
“Tarlalar bu yıl verimliydi.”

verim – ürün miktarı, köyde mahsul
“Buğdayın verimi yüksekti.”

verimsiz – az ürün veren
“Verimsiz tarlayı boş bıraktılar.”

vermek – esnaf veya köyde paylaşmak
“Yağ veren köylüye teşekkür ettiler.”

vesile – araç, köyde yol veya araç anlamında
“Bu köprü işimizi görmek için vesile oldu.”

vet – eski dilde küçük yol veya geçit
“Vet üzerinden tarlaya geçtik.”

vızıldamak – böcek sesi çıkarmak, köyde doğa için
“Arılar vızıldıyordu bahçede.”

vızıldamak – ince ses çıkarmak
“Rüzgar çatı arasında vızıldadı.”

vızıldayış – vızıldama eylemi
“Vızıldayış geceyi doldurdu.”

vızıldayıcı – ses çıkaran
“Vızıldayıcı böcek sabah duyuldu.”

vol – köyde küçük taş veya toprağın bir parçası
“Tarlada vol vardı, dikkat etmek gerekirdi.”

vur – vurmak, köyde eşya veya hayvan için
“Çocuk topu duvara vurdu.”

vurmak – çarpmak, köyde eylem
“Kapıyı vurdu rüzgar.”

vurulmak – çarpılmak, etkilenmek
“Köyde ağaç dalı vuruldu yere.”

vurucu – etkili, köyde iş veya eşya için
“Vurucu taş kapıyı kırdı.”

vurmak – tarlada işlem yapmak
“Toprağa çapa vurmak gerekiyordu.”

vurulmak – çarpışmak veya darbe almak
“Taş düşüp çatıya vuruldu.”

vurgulamak – önemli olduğunu göstermek
“Baba ekimi vurguladı torununa.”

vuruş – vurma eylemi
“Vuruş sesi sabah işlerini bozdu.”

vuz – eski köy dilinde küçük taş veya parça
“Vuz yolun kenarında kaldı.”

vücut – bedensel, köyde sağlık veya hayvan için
“İnek vücudu sağlamdı.”

vız – ince ses, köyde böcek veya rüzgar için
“Vız rüzgardan geldi.”

vızlamak – ince ses çıkarmak
“Arı vızladı bahçede.”

vızıldamak – sürekli ince ses çıkarmak
“Vızıldamak gece boyunca sürdü.”

vızıldayıcı – sesi çıkaran
“Vızıldayıcı böcek sabah duyuldu.”

vızıldayış – vızıldama eylemi
“Vızıldayış sessizliği bozdu.”

vapur – köyde eski nehir taşımacılığı için
“Vapur köy limanına yanaştı.”

vapurculuk – vapur işlemi
“Vapurculuk köy için önemliydi.”

vazo – köyde çiçek veya süs kabı
“Vazo pencereye kondu.”

vefat – ölüm, köyde eski dilde
“Dedenin vefatı köyü üzdü.”

vefalı – sadık, köyde insan ilişkisi
“Vefalı komşular herkese yardım ederdi.”

vefasız – sadakatsiz, köyde davranış için
“Vefasız köylü işleri bırakıp gitti.”

verçin – eski köy dilinde sert ağaç parçası
“Verçin kapıyı destekledi.”

verimlilik – mahsul veya tarlanın durumu
“Verimlilik tarlayı bereketli yaptı.”

verimsizlik – az ürün verme
“Verimsizlik köylüyü üzdü.”

vesta – eski dilde küçük ateş veya kibrit
“Vesta ile sobayı yaktılar.”

vezir – eski köy dilinde saygın kişi
“Vezir köyde söz sahibiydi.”

vişne – köyde meyve
“Vişne ağaçları bahçede olgunlaştı.”

vızıldamak – böcek sesi çıkarmak
“Vızıldamak sabah duyuldu.”

vurmalı – vurulan veya vurmak için
“Vurmalı taş kapıyı kırdı.”

vurmak – darbede bulunmak
“Tahta duvara vurdu.”

vurgulu – önemli, köyde iş veya eşya
“Vurgulu taş işaret olarak kondu.”

vurgusuz – önemsiz veya düz
“Vurgusuz taş yol kenarındaydı.”

vuruntu – darbe veya çarpma sesi
“Vuruntu geceyi böldü.”

vız – ince ses, köyde böcek için
“Vız rüzgardan geldi.”

vızıldamak – ince ses çıkarmak
“Vızıldamak sabah tarlada duyuldu.”

vızıldayış – vızıldama eylemi
“Vızıldayış gece boyunca sürdü.”

vızıldayıcı – ses çıkaran
“Vızıldayıcı böcek sabah duyuldu.”

vuz – küçük taş veya parça
“Vuz yol kenarında kaldı.”

vızlamak – ince ses çıkarmak
“Arı vızladı bahçede.”

vurucu – etkili, köyde eşya veya iş için
“Vurucu taş kapıyı kırdı.”

vurulmak – çarpılmak veya etkilenmek
“Taş düşüp çatıya vuruldu.”