Ana Bet Dilbilgisi ANLAM BİLGİSİ Cümlede Anlam > Yakın Anlamlı Cümleler

Cümlede Anlam > Yakın Anlamlı Cümleler

2

KOLAY ERİŞİM ÇİZELGESİ 

1.2 CÜMLEDE ANLAM

> Anlatımına Göre Cümleler

Öznel Anlatımlı Cümleler
Nesnel Anlatımlı Cümleler
Tanım Cümleleri
İçerik (Konu) Cümleleri
Üslup (Biçem) Cümleleri
Doğrudan (Dolaysız) Anlatımlı Cümleler
Dolaylı Anlatımlı Cümleler
Kinayeli Anlatım İçeren Cümleler
Aşamalı Durum Bildiren Cümleler

> Cümlede Anlam İlişkileri

Eş Anlamlı Cümleler
Yakın Anlamlı Cümleler
Karşıt (Zıt) Anlamlı Cümleler
Neden (Sebep) – Sonuç İlişkili Cümleler
Amaç – Sonuç İlişkili Cümleler
Koşul – Sonuç İlişkili Cümleler
Açıklama İlişkili Cümleler
Karşılaştırma Cümleleri

> Cümle Yorumlama

Cümlenin Konusu
Cümlenin Ana Fikri
Cümleden Çıkarılabilecek Yargı
Cümleden Çıkarılamayacak Yargı
Cümle Tamamlama
Cümle Oluşturma
Düşüncenin Yönünü Değiştiren Sözcükler
Örtülü Anlam

> Anlamlarına Göre Cümleler

Öneri Cümleleri
Varsayım Cümleleri
Eleştiri Cümleleri
Öz Eleştiri Cümleleri
Davranış Cümleleri
Ön Yargı (Peşin Hüküm) Cümleleri
Uyarı Cümleleri
Görüş Cümleleri
Yakınma (Şikayet) Cümleleri
Hayıflanma Cümleleri
Pişmanlık Cümleleri
Sitem Cümleleri
Küçümseme Cümleleri
Azımsama Cümleleri
Şaşırma Cümleleri
Beklenti Cümleleri
Özlem (Hasret) Cümleleri
Tasarı Cümleleri
Tahmin Cümleleri
Olasılık (İhtimal) Cümleleri
Çaresizlik Cümleleri
Beğeni Cümleleri
Onay (Katılma) Cümleleri
Abartma Cümleleri
Endişe (Kaygı) Cümleleri
Gözlem Cümleleri
Kesinlik Bildiren Cümleler
Kararlılık Bildiren Cümleler
Kararsızlık Bildiren Cümleler
Eşitlik Bildiren Cümleler
Bilinenin Soruyla Vurgulandığı Cümleler

Yakın Anlam Nedir?

 

Türkçede tıpkı eş anlamlı kelimeler gibi, sözcükte anlam teması altında yakın anlamlı kelimeler diye bir terim vardır, ki genellikle eş anlamlı kelimelerle karıştırılır. Kelimenin anlamıyla hareket edilince, anlamları birbirine yakın olan sözcükler gibi düşünebiliriz. Fakat burada bir nüans vardır. Eş anlamlı kelimeler doğrudan aynı anlamı karşılayan kelimelerdir; fakat yakın anlamlı kelimeler her zaman aynı anlamı karşılamaz, genellikle benzer anlamlar için kullanılabilirler.

Hediye – armağan” kelimeleri arasında eş anlamlılık ilişkisi vardır. Bu kelimeler tüm cümlelerde birbirinin yerine kullanılabilir, her zaman aynı anlamı taşırlar. Fakat öyle kelimeler vardır ki bunları bazen birbirlerinin yerine kullandığımızda anlam bozulmadığı hâlde, aslında aralarında küçük farklar bulunur. Anlamdaki bu farkları genellikle günlük dilde görmezden geliriz ve bu kelimeleri yakın anlamlı olarak birbirinin yerine kullanabiliriz.

Tanımlayacak olursak, “tamamen aynı anlamı karşılamayan, aralarında küçük farkların bulunduğu; fakat anlam olarak çok yakın oldukları için birbirlerinin yerine kullanılabilen kelimelere” yakın anlamlı kelimeler denilir. Örneğin “dost – arkadaş” kelimeleri yakın anlamlıdır. Fakat “dost” ile “arkadaş” kelimeleri arasında fark vardır. Dost, arkadaştan daha yakındır ve aradaki sevgi – saygı daha yoğundur. Fakat bu kelimeleri günlük hayatta birbirinin yerine kullanmayı yanlış bulmadığımız için bu kelimeler yakın anlamlı kabul edilir.

Örnek: Yağmur, söylediğim sözler nedeniyle bana alınmış.
Yağmur, söylediğim sözler nedeniyle bana darılmış.
Yağmur, söylediğim sözler nedeniyle bana küsmüş.
Yağmur, söylediğim sözler nedeniyle bana gücenmiş.

Yukarıdaki örnek incelendiğinde, aslında dört cümlenin de günlük konuşma dilinde aşağı yukarı aynı anlamı karşıladığını görebiliriz. Fakat bu cümleler arasında normalde bir anlam farkı vardır ve olmalıdır. Çünkü altı çizili her kelime, aslında Türkçenin anlatım zenginliği içinde farklı bir anlamı ifade etmektedir. Alınmak ile küsmek, kuşkusuz birbirinden farklı anlamları karşılamasına rağmen cümlelerde benzer anlamları ifade edebildikleri için bu kelimelere yakın anlamlı diyoruz.

NOT: Yakın anlamlı cümleler genellikle Türkçe kökenli kelimeler arasında yoğun bir şekilde karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca kelimelerin yakın anlamlılığı, kullanıldığı cümlelerde üstlendiği anlama göre farklılık gösterebilir.

Yakın Anlamlı Kelime Örnekleri

alçalmak – inmek
bağımsız – özgür – serbest
bakmak – seyretmek
beklemek – durmak
bıkmak – usanmak – bezmek
çabalamak – çalışmak
çekinmek – kaçınmak
çevirmek – döndürmek
çile çekmek – zahmet çekmek
doğru – dürüst
donmak – üşümek
eş – dost – ahbap – arkadaş
gece – karanlık
grup – küme
hısım – akraba
istemek – dilemek – arzu etmek
kaçmak – sıvışmak
kavga – savaş
kırılmak – darılmak
kovmak – atmak – çıkarmak
kumsal – kıyı – sahil
küsmek – gücenmek – darılmak
mutluluk – sevinç
pratik – işlevsel
rahat – huzur
sonuç – karar
söylemek – demek – konuşmak
stres – gerginlik
süslemek – bezemek
şevk – istek
uğraşmak – didinmek
uyumak – yatmak
üzüntü – keder
yalan – yanlış
yollamak – göndermek
yürekten – candan

Cümle Örnekleri

– Akşam yemeğe dostumu çağırdım.
– Akşam yemeğe arkadaşımı çağırdım.

– Gurbetteki akrabalarımıza kartpostal gönderdim.
– Ağabeyimi bugün askere yolladık.

– Bu manzara tüm stresimizi aldı.
– Trafik sıkışınca bir anda gerginlik yaşandı.

– 23 Nisan dolayısıyla okulumuzu süsledik.
– Tamamı elde yapılan bu halılar, Türk motifleriyle bezenmiştir.

– Bu alet sayesinde pratik bir şekilde ağaçları ilaçlamak mümkün.
– Çok işlevsel bir makine tasarlamışsınız.

Orkun KUTLU

Yorum Yapın

Yorumlar

Bir Yorum Yapın

Lütfen yorumunuzu girin.
Lütfen adınızı buraya girin.