Cümlede Anlam > Cümlenin Ana Fikri

1

KOLAY ERİŞİM ÇİZELGESİ 

1.2 CÜMLEDE ANLAM

> Anlatımına Göre Cümleler

Öznel Anlatımlı Cümleler
Nesnel Anlatımlı Cümleler
Tanım Cümleleri
İçerik (Konu) Cümleleri
Üslup (Biçem) Cümleleri
Doğrudan (Dolaysız) Anlatımlı Cümleler
Dolaylı Anlatımlı Cümleler
Kinayeli Anlatım İçeren Cümleler
Aşamalı Durum Bildiren Cümleler

> Cümlede Anlam İlişkileri

Eş Anlamlı Cümleler
Yakın Anlamlı Cümleler
Karşıt (Zıt) Anlamlı Cümleler
Neden (Sebep) – Sonuç İlişkili Cümleler
Amaç – Sonuç İlişkili Cümleler
Koşul – Sonuç İlişkili Cümleler
Açıklama İlişkili Cümleler
Karşılaştırma Cümleleri

> Cümle Yorumlama

Cümlenin Konusu
Cümlenin Ana Fikri
Cümleden Çıkarılabilecek Yargı
Cümleden Çıkarılamayacak Yargı
Cümle Tamamlama
Cümle Oluşturma
Düşüncenin Yönünü Değiştiren Sözcükler
Örtülü Anlam

> Anlamlarına Göre Cümleler

Öneri Cümleleri
Varsayım Cümleleri
Eleştiri Cümleleri
Öz Eleştiri Cümleleri
Davranış Cümleleri
Ön Yargı (Peşin Hüküm) Cümleleri
Uyarı Cümleleri
Görüş Cümleleri
Yakınma (Şikayet) Cümleleri
Hayıflanma Cümleleri
Pişmanlık Cümleleri
Sitem Cümleleri
Küçümseme Cümleleri
Azımsama Cümleleri
Şaşırma Cümleleri
Beklenti Cümleleri
Özlem (Hasret) Cümleleri
Tasarı Cümleleri
Tahmin Cümleleri
Olasılık (İhtimal) Cümleleri
Çaresizlik Cümleleri
Beğeni Cümleleri
Onay (Katılma) Cümleleri
Abartma Cümleleri
Endişe (Kaygı) Cümleleri
Gözlem Cümleleri
Kesinlik Bildiren Cümleler
Kararlılık Bildiren Cümleler
Kararsızlık Bildiren Cümleler
Eşitlik Bildiren Cümleler
Bilinenin Soruyla Vurgulandığı Cümleler

Cümlenin Ana Fikri

Bir metinde, cümlerde, paragrafta veya herhangi bir yazıda anlatılmak istenen “asıl düşünce”ye “cümlenin ana fikri denir. Yazar uzunca bir yazı yazar ancak uzun yazı içerisinde belli bir kısım vardır ki bu kısım, anlatımın ana konusunu içerir. Buna dilbigisinde cümlenin ana fikri (ana düşüncesi) denir.

Bir yazar anlatmak istediği bir konu ile ilgili uzunca düşüncelerine yer verir, ancak yazılan uzun yazıda (kitap, makale, deneme) belli bir konu işlenir. Nurullah Genç’in “İntizar” adlı romanın birden fazla karakter bulunur ve roman uzadıkça uzar, ancak burada anlatılmak istenen iki kişi arasında yaşanan bir aşka dikkat çekmektir, bu bölüm kitabın ana fikrini (ana düşünce) oluşturur.

Örnek

  • Bir ressam çizdiği resmin beğenilmesini istiyorsa, çizdiği resmin göze hitap etmesine ve bakıldığında herkes için bir anlam ifade etmesine dikkat ederek çizimini yapmalıdır.

Bu cümlede anlatılmak istenen düşünceyi  ’’ressamın resim çizerken dikkat etmesi gereken detayları anlatmaktadır.’’

  • Şairler, şiir yazarken aşka, sevgiye ve vefaya yer verir.

Bu cümlede anlatılmak istenen ise ‘’Şair, anlatan kişidir’’ şeklinde bir ana fikir oluşur.

Cümlenin Ana Fikri Nedir?

Bir cümlede asıl anlatılmak istenen düşünce, ya da asıl verilmek istenen mesaja, cümlenin ana fikri denilmektedir. Peki cümlede ana fikir nasıl bulunur? Cümlede ana fikir bulma adına yapılması gereken ilk, ve en önemli şey, cümleyi dikkatli şekilde okumak, ve cümlenin özünde ne ifade ettiğini algılamaya çalışmaktır. Bunu, vereceğimiz örneklerle daha iyi anlayabilirsiniz:

Cümlede Ana Fikir Nasıl Bulunur?

• Bir şair, eğer halkı tarafından beğenilerek okunan şiirler hazırlamak istiyorsa, dağları, çobanları, o halkın acı, ve sevinçlerini anlatmalıdır…
Bu cümlede ana fikir bulma: Cümleyi detaylı şekilde yorumladığımızda, sevilen şairlerin, halk tarafından okunan şiirlerinin, halka, kendinden bir şey veren şairler olduklarını görebiliyoruz. Bir insan, kendinden bir şeyler bulabildiği şiirleri daha çok severek okur. Bu nedenle, bu cümlenin ana fikri. “Milletini anlatan şair sevilen şairdir” olarak belirtebiliriz.

Nesnel Cümleler

• Yazdığı romanların insanlar tarafından beğenilerek okunmasını isteyen bir romancı ilk olarak, insanların anlayabileceği bir dili romanlarında kullanmalıdır…
Bu cümlede ana fikir hakkında bilgi edinmek için, yine cümleyi yorumlayalım: İnsanların anlayabileceği bir dil kullanılarak yazılan romanlar, her daim daha fazla okunurlar. Bu nedenle, daha çok beğenilirler. Buradan baktığımızda cümlenin ana fikri: “yalın dil kullanan romancıların her zaman daha çok sevildikleri” şeklindedir.

Her cümlede anlatılmak istenen bir düşünce söz konusudur. Bazen düşünceler söylenirken çok uzun cümlelerle ifade edilmeye çalışılsa da aslında anlatılmak istenen öz, cümlede bulunmaktadır. İşte bu öze ana düşünce denir. Aşağıda bazı cümlelerin ana düşünceleri öz olarak altlarında verilmiştir.

Eğer bir romancı yazdığı eserlerin geniş kitleler tarafından okunmasını, beğenilmesini arzu ediyorsa yapacağı ilk iş seslendiği halkın anlayabileceği bir dil kullanmak olmalıdır.

Bu cümlede anlatılmak istenen düşünceyi “Yalın bir dil kullanan sanatçı, daha fazla okunur.” şeklinde öz olarak ifade edebiliriz. Bu da cümlenin ana düşüncesi olur.

Gerçek şair; halkının dağlarını, çobanlarını, kuzularını, acı ve sevinçlerini anlatandır.

Bu cümlede anlatılmak isteneni ise “Şair, milletini anlatan kimsedir.” şeklinde belirtebiliriz.

Örnek: (2006-ÖSS)

Bir yönetmenimiz şöyle diyor: “Gerçek bir film, ayakkabının içine kaçan bir taşa benzemelidir.”

Bu cümlede, filmle ilgili olarak belirtilmek istenen aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bir durumu eleştirel yaklaşımla ele alıp olumlu ve olumsuz yönleriyle yansıtmalıdır?
B) İnsanı ve toplumu tedirgin eden sorunlar üzerinde bizi düşünmeye zorlamalıdır.
C) İnsanın duygu dünyasını etkileyecek nitelikte olmalıdır.
D) İzleyenlerin, yaşamı daha iyi tanımasına olanak sağlamalıdır.
E) Değişik yollara başvurarak izleyicilerin ilgisini kamçılamalıdır.

Çözüm:

Örnek cümlede gerçek film ayakkabının içindeki bir taşa benzetilmiştir. Böyle bir taş ayakkabı sahibini rahatsız eder. Bundan yola çıkarak filmlerin de bizi bazı sorunlar üzerinde tedirgin etmesi gerektiği vurgulanmaktadır. B’deki cümle bu yöndedir. Cevap: B

Yorum Yapın

Yorumlar

Bir Yorum Yapın

Lütfen yorumunuzu girin.
Lütfen adınızı buraya girin.