Aprın Çor , Göktürkçe İlk Aşk Şiiri Sevgili, Aprın Çor, Göktürkçe aşk şiiri Aprın Çor, Aprın Çor Tigin ve Şiirleri, Aprın Çor Tigin, Aprın Çor, Amrak
Bilinen İlk Türk Şiiri Sevgili (Göktürk Yazısıyla) – Aprın Çor
Bilinen İlk Türk Şiiri Sevgili adlı şiirdir. Şairi Aprın Çor‘dur. Aşağıda bu şiiri Göktürkçe olarak sizler için yazdım. Yararlı olması dileğiyle.
Suat Özer
SEVGİLİ – APRIN ÇOR
İLK TÜRK LİRİK ŞİİRİ
Aprın Çor Tigin’in Türk lirik şiirinin ilk ve en eski örneği olarak gösterilen aşk konulu bir şiiri vardır. Bu şiir Maniheist yazmalar arasındadır. Söz konusu fragman üzerinde ilk olarak A. von Le Coq çalışmış ve metin 1919 yılında yayımlanmıştır. Şiiri Reşid Rahmeti Arat, Eski Türk Şiiri kitabında da değerlendirmiş ve buradaki değerlendirmenin üzerine Şinasi Tekin de 1966’da bir yazı yazmıştır.
- adınçıġ amraḳ …… Emsalsiz sevgili ………
- amraḳ özkiyem ….. Sevgili cancağızım ……….
- ḳasınçıgımın ö[yü] ḳadġurar men Yavuklumu düşünüp kaygılanıyorum;
- ḳadġurduḳ[ça] ḳaşı körtlem Hasret çektikçe, kaşı güzelim,
- ḳavışıġsayur men Kavuşmak istiyorum.
- öz amraḳımın öyür men Öz sevgilimi düşünüyorum;
- öyü evirür men ödü … çün Düşünüp düşünüp … durdukça,
- öz amrak[ımın] öpügseyür men Öz sevgilimi öpmek istiyorum.
- barayın tiser baç amraḳım Gideyim derse güzel sevgilim,
- baru yime umaz men Gidemiyorum da;
- baġırsaḳım Merhametlim.
- kireyin tiser kiçigkiyem Gireyim derse küçücüğüm,
- kirü yime umaz men Giremiyorum da
- kin yıpar yıdlıġım Anber, misk kokulum.
- yaruḳ ten͡griler yarlıḳazun Nurlu tanrılar buyursun;
- yavaşım birle Yumuşak huylum ile
- yaḳışıpan ardılmalım birleşerek ayrılmayalım.
- küçlüg priştiler küç birzün Kudretli melekler güç versin;
- közi ḳaram birle Gözü karam ile
- külüşügin oluralım güle güle oturalım
Sözcüklerin Çözümlemeleri
adınçıġ ‘fevkalade, seçkin’ < *ad- ‘ayırmak, değişmek’ –(ı)n [fiilden isim yapım eki] –çıġ [< -sıġ [isimden isim yapım eki, sıfat yapım eki]
amraḳ ‘sevgili’ < amra- ‘sevmek, hoşa gitmek’ -ḳ [fiilden isim yapım eki]
özkiye ‘cancağız’ < öz ‘kendi’ +kiye [isimden isim yapım eki, küçültme eki] +m [1.tekil kişi iyelik eki]
ḳasınçıġ ‘yavuklu’ +(ı)m [1. tekil kişi iyelik eki] +(ı)n [belirtme durumu eki]
ö- ‘düşünmek’ –(y)ü [zarf-fiil eki]
ḳadġur- ‘kaygılanmak’ –ar men [1. tekil kişi geniş zaman]
ḳadġur- ‘kaygılanmak’ -duḳ [geçmiş zaman sıfat-fiil eki] +ça [eşitlik durumu eki]
ḳaş ‘kaş’ +ı [3. tekil kişi iyelik eki]
körtle ‘güzel’ +m [1.tekil kişi iyelik eki]
kavışıġsa- ‘kavuşmak istemek’ < kavış- ‘kavuşmak’ –(ı)ġ ‘kavuşma’ [fiilden isim yapım
eki] +sa [isimden fiil yapım eki] –(y)ur men [1. tekil kişi geniş zaman]
amraḳ ‘sevgili’ < amra- ‘sevmek’ -ḳ [fiilden isim yapım eki] +(ı)m [1.tekil kişi iyelik eki]
+(ı)n [belirtme durumu eki]
ö- ‘düşünmek’ -(y)ür men [1.tekil kişi geniş zaman]
evir- ‘evirmek, çevirmek’ –ür men [1.tekil kişi geniş zaman]
öpügse- ‘öpmek istemek’ < öp- ‘öpmek’ –(ü)g ‘öpme’ [fiilden isim yapım eki] +se [isimden
fiil yapım eki] -(y)ür men [1. tekil kişi geniş zaman]
bar- ‘varmak, gitmek’ –ayın [1.tekil kişi emir eki]
ti- ‘demek’ –ser [3. tekil kişi şart eki]
bar- ‘varmak, gitmek’ –u [‘yapabilmek’ anlamındaki u- yardımcı fiilinin asıl fiile zarf fiil ekiyle bağlandığı birleşik fiil] –maz men [1. tekil kişi geniş zamanın olumsuzu]
baġırsaḳ ‘merhametli’ +(ı)m [1.tekil kişi iyelik eki]
kir- ‘girmek’ –eyin [1. tekil kişi emir eki]
kiçigkiye ‘küçücük’ < kiçig ‘küçük’ +kiye [isimden isim yapım eki] +m [1. tekil kişi iyelik eki]
yıdlıġ ‘(güzel) kokulu’ < yıd ‘koku’ +lıġ [isimden sıfat yapım eki] +(ı)m [1.tekil kişi iyelik eki]
yaru- ‘aydınlanmak, parlamak’ -ḳ ‘nurlu’ [fiilden isim yapım eki]
yarlıḳa- ‘buyurmak’ < yar- ‘hüküm vermek’ –(ı)l ‘hüküm verilmek’ [edilgenlik eki] –(ı)
ġ ‘hüküm, karar’ [fiilden isim yapım eki] +ḳa [isimden fiil yapım eki: > yarlıḳa-, yarlıġḳa-]
–zun [3. tekil kişi emir eki]
yaḳış– ‘yaklaşmak’ –(ı)pan [zarf-fiil eki]
adrıl– ‘ayrılmak’ < *ad- ‘ayrı olmak’ -(ı)r ‘ayırmak’ [ettirgenlik eki] –(ı)l [edilgenlik eki:
orta hece düşmesiyle adrıl-] –ma [olumsuzluk eki] –lım [1. çoğul kişi emir eki, ünlüden sonra –(y) AlIm yerine]
köz ‘göz’ +i [3. tekil iyelik eki]
ḳara ‘kara’ +m [1. tekil kişi iyelik eki]
külüşüg ‘karşılıklı gülüş’ < kül- ‘gülmek’ –(ü)ş ‘gülüşmek’ [işteşlik eki] –(ü)g [fiilden isim yapım eki] +(i)n [araç durumu eki]
olur- ‘oturmak’ –alım [1. çoğul kişi emir eki]
APRIN ÇOR TİGİN’İN ŞİİRİ
Türkiye Türkçesi ile:
Yavuklumu düşünüp dertleniyorum.
dertlendikçe
kaşı güzelim
kavuşmayı özlüyorum
Kendi sevgilimi düşünürüm ben
düşünürüm düşünürüm de… [mısra kopuk!]
kendi sevgilimi
öpmek isterim ben
Kaçıp gitsem
güzel sevgilim
gene de gidemem ki ben
merhametlim!
Sokulayım desem (sana)
yavrucuğum
gene de sokulamam ki ben
misk gibi güzel kokulum!
Işık Tanrılar
sayesinde
huyu güzelimle
birleşip ayrılmayalım
Kudretli meleklerin
kudreti sayesinde
kara gözlümle
gülüşüp oturalım.
Göktürkçe Dersler, Göktürk Alfabesi, Göktürkçe Harfler
GÖKTÜRKÇE DAMGALAR (GÖKTÜRKÇE HARFLER)
A B C Ç D E F G H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z : NÇ NY İÇ IK LT NT NG ÖK
BİLİNEN İLK TÜRK ŞAİR: APRIN ÇOR TİGİN VE ŞİİRLERİ
Mani dini etkisi altında yazılmış şiirlerden ikisinde, bunların Aprın Çor Tigin adlı bir şaire ait olduğu kaydedilmiştir. Bu varsayımdan hareketle, adı günümüze kadar gelebilmiş ilk şair, Aprın Çor Tigin’dir. Bu nedenle pek çok kaynakta Aprın Çor Tigin’in, adı bilinen en eski Türk şairi sayılabileceği belirtilmektedir. Turfan kazılarında bulunan bu şiirler ilk kez A. von Le Coq tarafından 1919 yılında yayımlanmıştır.
Bu şairin elimize geçen iki şiirinden ilki, üç dörtlükten oluşan ve ilâhî tarzında yazılmış bir övgüdür. İlk dörtlüğü zedelenen bu şiirin ikinci ve üçüncü dörtlükleri şöyledir:
İLÂHÎ
Bilegüsüz yiti vaj[ır ti]yür
Bilegüsüz yiti vajı[r ti]yür
Vajırda ötvi biligligim tözünüm yarukum
Vajırda ötvi biligligim bilgem yangam
Bilenmeden keskin (olan) elmas(tır) derler;
Bilenmeden keskin (olan) elmas(tır) derler;
Elmastan daha keskin bilgilim, asilim, ışığım,
Elmastan daha keskin bilgilim, bilgem, filim.
Kün tengri yarukın teg köküzlügüm bilgem
Kün tengri yarukın teg köküzlügüm bilgem
Körtle tözün tengrim külügüm küzünçüm
Körtle tözün tengrim burkanım bulunçsuzum
Gün Tanrıışığı gibi göğüslüm bilgem,
Gün Tanrı ışığı gibi göğüslüm bilgem;
Güzel (ve) asil Tanrım, ünlüm, koruyanım!
Güzel (ve) asil Tanrım, Buda’m, bulunmazım!
Aprın Çor Tigin’in ikinci şiiri, aşk konusunda yazılmış din dışı bir şiirdir. Yedi dörtlükten oluşan bu şiirin ilk dörtlüğü kayıptır. “Sevgili” adı verilebilecek olan bu şiir, Uygur edebiyatının, dolayısıyla Türk şiirinin ilk ve en eski lirik şiir örneği sayılmaktadır.