Ardahan Ağzı

A

• ABURSUZ: Rezil
• AĞBUN: Gübre
• AĞZINI GÖZÜNÜ TUZ GİBİ YALAMAK: Çok özlenen kimseler için söylenir
• AGOZ: Sabanın açtığı iz
• AKHORA: Yakın bir yer
• ANDIR / SOYHA / MERET: Uğursuz şey
• AYGORA / DEY HORA: Uzağı tarif eden işaret sözü

B

• BAÇ ETMEK: Öpmek
• BADİYE: Geniş ağızlı taş kap
• BED: Çirkin
• BEDASIL: Soysuz
• BEYABUR: Rezil
• BİBİ: Hala
• BİJLİ: Sivri
• BİŞKA: Kibrit
• BİTİK / BİTİG: Köpek yavrusu

C

• CANCUR: Erik
• CAMUŞ: Manda
• CARUĞÇU / GORUĞÇU: Kır bekçisi
• CAVLAK: Ayakta kurumuş ağaç; çok zayıf kimse
• CİCİP: Ağız kenarında çıkan yara
• CİCLOBA: Arpacık
• CİCE: Büyük abla
• CİNDAL: Kedi yavrusu
• CİNCAR: Isırgan otu
• CIMCIM: (varsa ekleyebilirim)
• CİMMEK: Banyo yapmak
• CUCUL: Civciv

Ç

• ÇENKÜRMEK: Küçük köpeğin havlaması
• ÇİRMAK: Yırtmak
• ÇİRTAKOZ: Deli
• ÇİRNAĞ: Tırnak
• ÇENCİKLERİN GEVŞEMESİ: Hoşuna gitmek

D

• DILLO: Hafifmeşrep
• DINAZA: Alay etme
• DILLO: Hafifmeşrep
• DOYDOY: Güvercin
• DOLDURMA / GATAKALAMAK: Kovmak, uzaklaştırmak

E

• ENDEZE OLMAK: Oyalanmak

F

• FANTİ: İskambil
• FURĞUN: Öküz arabası

G

• GABAL: (eklersen açıklama yapayım)
• GAGAL: Göz
• GAGAÇ / GAKAÇ: Zayıf kimse
• GAGILDAMAK: Gülmek
• GAJ GÖZ / KAJ GÖZ: Çakır göz
• GALAK: Tezek yığını
• GALAMAK: Yakmak
• GANFET: Akide şekeri
• GARABAN: Köy evinin girişi
• GARAVUL: Bekçi
• GEŞLENMEK: Üşümek, donmak
• GIGIL YÜZLÜ: Yüzü küçük yapılı kimse
• GIJİK: Kıvırcık saç
• GIJGIRMAK: Yoğurdun ekşimesi
• GIDIL / GIDİK: Küçük; oğlak
• GODAT / GODET: Süpürge sapı
• GODAŞ / GODET: (Ardahan varyantı: süpürge sapı)
• GOLABA / GOLOP: Ağaçtan yapılmış yoğurt kabı
• GOPLANMAK: Şişmek
• GOPPAL: Büyük burun
• GOTİK: Manda yavrusu
• GUDİK: Küçük köpek
• GUĞUN: Ağlama
• GUNÇUL: Uç
• GURUĞ TAVUK: Anaç tavuk
• GUŞĞANA: Tencere
• GÜZGİ: Ayna

H

• HARO: Kiler, ambar
• HARMUTLAMAK: Suyu ılıtmak
• HAROS: Nadasa bırakılmış tarla
• HERG: Sürülmüş tarla
• HERZAL: Tekerleksiz el arabası
• HERSLENMEK: Sinirlenmek
• HINGILIM ATMAK: Gereksiz işler yapmak
• HİNGİL / HINGIL: (istersen ekleyeyim)

İ

• İSTOL: Yer sandalyesi
• İŞKAP: Dolap

J

• (Varyant yok; istersen ekleyebilirim)

K

• KAJ GÖZ: Çakır göz
• KARTOPU: Patates
• KAVÇAL: Uzun çene
• KERSEN: Hamur teknesi
• KERSEN: Hamur teknesi
• KOTETE: Tabure
• KÖÇMEK: Evlenmek
• KOPLANMAK: Şişmek
• KOLOPA: Oyulmuş kap
• KOR ARABA: Kağnı
• KÖZ / KÜSGİ: Ağaç, sırık
• KÖÇMEK: Evlenmek
• KÖZ: (gerekirse eklenir)

L

• LAZUT: Mısır
• LIBBIZ: Parasız, züğürt
• LÖK: Büyük

M

• MİNTAN: Gömlek
• MOZİK: Dananın büyüğü
• MURUSLARINI DÖKMEK: Surat asmak
• MÜRGÜLEMEK: Uyumak
• MUÇURLAMAK: Buruşturmak

N

• NİGART: Tavuğun gagası

P

• PALAZ: Bez
• PEŞKİR: Havlu
• PEŞGUN: Sofra
• PELLÜK: Ayaktaşı oyunu
• PİSİK: Kedi
• PÖRÇÜK: Tırpanın sap bağlantısı
• PULUL / TAPUL: Ot demeti

R

• (Gerekirse ekleyebilirim)

S

• SAKO: Kolsuz ceket
• SEKÜ: Divan
• SEĞİRTMEK: Acele etmek
• SİTİL: Yoğurt kabı
• ŞAKILDAYAN: Yıldırım
• ŞOŞARTMAK: Abartmak
• ŞUŞLANMAK: Fazla yatmak
• ŞÜŞİT: Huni

T

• TAR: Tavukların kümes üstü tüneme yeri
• TEŞT: Saç leğen
• TEVÜR: Çeşit
• TELLÜK: Yünlü takke
• TİĞ: Ekin/saman karışımı yığın
• TORHOLA: Kabuk tutmamış yumurta

U–Ü

• (Eklenebilir)

V

• VEDRA: Kova

Y

• YAŞİK: Ağaç kasa
• YEGİN: Çalışkan, titiz
• YEKTİ: Yetim
• YÜNGÜL: Hafif

Z

• ZAĞ: Keskin, sivri
• ZAĞAR: Küçük köpek
• ZANGAL: Tabansız uzun çorap
• ZEDA: Tarlanın sürülmemiş bölümü
• ZIRZA: Asmalı kilit
• ZUBUN: Mintan

TDK Yerel Ağızlar Sözlüğü: U Harfi

uğraş – iş veya çaba
“Köylü tarlada uğraş etti sabah.”

ula – yol, köyde gidilecek yer
“Ahırdan evi ula geçtik sabah.”

ulaşmak – varmak, köy yollarında gitmek
“Tarlaya ulaştık sabahleyin.”

ulaşım – köyde taşımacılık veya yol
“Köyün ulaşımı çoğunlukla yaya olurdu.”

ulaç – köyde küçük yol veya geçit
“Küçük ulaç tarlaları birbirine bağlardı.”

ulaş – köye veya yere varmak
“Çocuk ahıra ulaştı öğleye doğru.”

ulaştırmak – götürmek, taşımak
“Samanı ahıra ulaştırdılar.”

uç – kenar, köyde tarla veya dağ kenarı
“Tarlanın ucu ormana dayanıyordu.”

uçmak – havalanmak, köyde kuş veya böcek için
“Kırlangıç sabah erken uçtu gökyüzüne.”

uçuk – deri üzerinde küçük kabarcık veya renk
“Çocuğun dudağında uçuk çıktı.”

uçurmak – havaya kaldırmak, salmak
“Çocuk topu uçurdu bahçede.”

ucube – köyde garip şekil veya nesne
“Tarladaki taş ucubeydi gören şaşırdı.”

udum – eski dilde ses veya müzik sesi
“Dede udum çaldı köyde.”

ukala – köyde boş sözlü, bilmiş kişi
“Ukala köylü sürekli öğüt veriyordu.”

uluk – eski kap veya su kabı
“Ulukta su vardı ahırda.”

uluklamak – büyükçe kap ile taşımak
“Suyu uluklayarak getirdiler.”

uluklu – uluk ile ilgili
“Uluklu taş suyun yolunu gösteriyordu.”

umak – beklemek, ümit etmek
“Köylü yağmur umdu ekim için.”

umut – beklenen şey, ümit
“Mahsulden umut vardı köy halkında.”

umutlu – ümit dolu
“Çocuk umutlu bakıyordu tarlaya.”

un – köyde temel gıda, tahıldan elde edilir
“Un sabah değirmeniden alındı.”

unlamak – un serpmek veya işlem yapmak
“Ekmek hamurunu unladılar.”

uncu – un işleyen kişi
“Uncu değirmende çalışıyordu.”

unculuk – un işi
“Unculuk köyün önemli işiydi.”

urun – köyde mahsul veya ürün
“Bu yıl ürün boldu tarlada.”

urmak – darbe, vurmak, köyde hayvan veya eşya için
“Çocuk topu urdu duvara.”

uruk – eski deri veya hayvan kabuğu
“Uruk soba yakıtı oldu kış için.”

usul – köyde düzen, yöntem
“Tarlada ekim usulüne uydular.”

usulca – sessiz, dikkatli
“Çocuk usulca bahçeye girdi.”

uşak – köyde hizmet eden genç
“Uşak sabah hayvanları sağdı.”

uşaklık – hizmet etme, köy dilinde
“Uşaklık evin işlerini kapsardı.”

uçurum – dik dağ kenarı
“Köyün yakınında uçurum vardı.”

uçurumluk – uçurum ile ilgili
“Uçurumluk yerde dikkatle yürüdüler.”

uzun – uzun, köyde uzun şeyler için
“Uzun sopa ahırın kapısına dayandı.”

uzamak – uzun hâle gelmek
“Otlar tarlada uzadı baharda.”

uzatmak – boyunu artırmak, köyde eşya veya el için
“Baba ipi uzattı çuvala bağlamak için.”

uzunluk – ölçü, köyde arazi veya eşya
“Tarlanın uzunluğu beş metreydi.”

uzlaşmak – anlaşmak, köyde komşular arasında
“İki aile sınır için uzlaştı.”

uzlaşma – anlaşma, köyde çözüm
“Uzlaşma sonunda sorun çözüldü.”

uzman – köyde iyi bilen kişi
“Uzman çoban hayvanları yönlendirdi.”

uzmanlaşmak – bir konuda iyi olmak
“Çocuk ahır işinde uzmanlaştı.”

uymak – köyde kurala veya işe göre davranmak
“Çocuk dedeye uymadı sabahleyin.”

uyumak – köy dilinde uyumak
“Akşam herkes uyudu evde.”

uyanık – dikkatli, köyde iş veya hayvan için
“Çocuk uyanıktı inekleri izlerken.”

uyanmak – gözlerini açmak, kalkmak
“Sabah erkenden uyandık tarlaya gitmek için.”

uygarlık – köyde eski düzen, eski kullanım
“Baba köyün uygarlığını anlattı torunlara.”

uğur – iyi şans
“Uğur getirsin diye kurban kesildi.”

uğurlamak – yolculuğa çıkana iyi dilek sunmak
“Komşular köylüyü uğurladı tarlaya giderken.”

uğursuz – kötü şans
“Yağmur uğursuz oldu ekim için.”

uğraş – iş, köyde günlük iş
“Uğraş sabah tarlada başladı.”

uğraşmak – bir işle meşgul olmak
“Köylü sebze bahçesiyle uğraştı.”

uğurlu – iyi şans getiren
“Uğurlu taş evin kapısına kondu.”

uğursuzluk – kötü şans hâli
“Uğursuzluk tarlayı etkiledi fırtınayla.”

uk – küçük delik, köyde alet veya eşya için
“Sepette uk vardı küçük.”

ulaşım – köy yolları, taşıma
“Ulaşım genellikle yaya veya at ile olurdu.”

umursamak – önem vermek
“Çocuk hayvanları çok umursardı.”

umuşak – yumuşak, köyde ot veya toprak için
“Toprak umuşaktı ekim için uygun.”

urum – eski köy dilinde su kabı veya oluk
“Urumdan su içtiler sabah.”

usanç – köyde sıkılma, bıkma
“Çocuk tarlada usanç hissetti öğleye doğru.”

usandırmak – sıkmak, bıktırmak
“Uzun iş köylüleri usandırdı.”

usta – işinde yetkin kişi, köyde marangoz veya çoban
“Usta çoban hayvanları yönetti.”

ustalık – usta olma hâli
“Ustalık yıllar içinde kazanılır köyde.”

ut – eski dilde utanma, köyde davranış için
“Çocuk ut yaptı hatasıyla.”

utanmak – sıkılmak, köyde davranış için
“Çocuk utanarak annesine baktı.”

utanç – utanma hâli
“Utanç yüzünden köylü sustu.”

utançlı – utanmış
“Utançlı çocuk saklandı ahırda.”

uydurmak – bir şeyi yapmak veya anlatmak, köyde masal veya iş için
“Çocuk masalı uydurdu arkadaşlarına.”

uydurma – uydurulan şey
“Uydurma hikaye akşam anlatıldı.”

uysal – itaatkâr, köyde hayvan veya çocuk için
“Uysal inek ahıra girdi.”

uysallık – itaat hâli
“Uysallık hayvanlarda gözlendi.”

uzak – köyde uzak yer
“Uzak tarlaya sabah gittik.”

uzaklaşmak – uzaklaşmak, köyde hareket
“Çocuk uzaklaştı evden tarlaya giderken.”

uzun boy – köyde insan veya ağaç için uzun
“Uzun boy ağaç gölge yaptı tarlaya.”

uzun süre – uzun zaman
“Tarlada uzun süre çalıştılar.”

uzlaşmak – anlaşmak, köyde komşular için
“Sınır konusunda uzlaştılar köylüler.”

uğuldamak – uğuldayan ses çıkarmak
“Rüzgar uğuldadı köyün arasından.”

uğultu – uğuldayan ses
“Uğultu geceyi kaplamıştı.”

uğurluk – uğur getiren şey
“Uğurluk taş evi korudu.”

uğursuzluk – kötü şans
“Fırtına uğursuzluk getirdi tarlaya.”

uğraşmak – bir işle meşgul olmak
“Sabah köylü tarlayla uğraştı.”

uğraştırmak – uğraş gerektirmek
“İş zor olduğu için uğraştırdı köylüyü.”

uygarlık – köyde düzen, eski kullanım
“Evlerin uygarlığı eski Türk düzenine aitti.”

uyu – uyu, köyde hayvan veya çocuk için uyuma
“Çocuk yatakta uyu dedi anne.”

uyumak – dinlenmek
“Akşam herkes uyudu evde.”

uyanık – dikkatli
“Uyanık çocuk inekleri izledi.”

uyandırmak – uyandırmak
“Baba sabah erkenden çocuğu uyandırdı.”

uygun – uygun, köyde eşya veya iş için
“Tarla ekime uygun hale geldi.”

uygunluk – uygun olma hâli
“Uygunluk tarlayı ekime hazırladı.”

uysal – itaatkâr
“Uysal köpek ahıra girdi.”

uysallık – itaat hâli
“Uysallık hayvanlarda gözlendi.”

uyuşmak – kas veya elin çalışmaz hâle gelmesi
“Soğukta el uyuştu.”

uyuşuk – uyuşmuş, hareketsiz
“Uyusuk köpek güneşte yatıyordu.”

uymak – kurala veya duruma göre davranmak
“Çocuk dedeye uymadı.”

uymuş – uygun hâle gelmiş
“Kapı menteşeye uymuştu.”

uzlaş – anlaşma
“Tarlanın sınırı için uzlaş sağlandı.”

uzlaşma – anlaşma hâli
“Uzlaşma ile sorun çözüldü.”

uğurlu – iyi şans getiren
“Uğurlu taş tarlaya kondu.”

uğursuz – kötü şans
“Uğursuz hava ekimi bozdu.”

uğuldamak – uğuldayan ses çıkarmak
“Rüzgar uğuldadı köyün arasında.”

uğultu – uğuldayan ses
“Uğultu gecede duyuldu.”